Yürüyen Merdiven (Eskalatör) Kazası Tazminatı 2026 Rehberi

Yazan: Av. Arı | İstanbul Barosu | Bu makale hukuki bilgilendirme amaçlıdır, danışmanlık yerine geçmez.

İstanbul’un dev alışveriş merkezlerinde her gün yüz binlerce insan yürüyen merdiven kullanır. Çoğu yolculuk sorunsuz geçer; ama bazen bir adım kayar, bir eşarp taraf fırçasına dolar, bir çocuk iniş bölgesinde dengesini yitirir ve saniyeler içinde kırıklar, sıyrıklar, daha ağır yaralanmalar yaşanır. Aile o an telaşedadır; kimse ‘bunun bir hesabı var mı’ diye düşünmez. Oysa yürüyen merdiven, sürekli hareket eden bir makinedir ve onu işleten, makinenin insanlara dokunduğu her noktadan sorumludur.

Büromuzda sıkça karşılaştığımız bu dosyalarda görüyoruz ki mağdurlar üç noktada kaybediyor. Birincisi, olayı hiçbir yere bildirmiyor: Ne AVM yönetimine tutanak ne güvenliğe kayıt; aylar sonra ‘orada düşmüştüm’ demek kalıyor ve ispat tanığa kalıyor. İkincisi, kamera kayıtlarının günler içinde arşivden silindiğini bilmiyor; yazılı talep gecikiyor ve en net delil kayboluyor. Üçüncüsü, ‘kendi dikkatsizliğimdi’ diye düşünerek hakkı baştan pes ediyor; oysa uyarı levhası bile, bakımı yapılmamış bir makineyi işletmeyi meşrulaştırmaz.

Çözüm, kazadan sonraki ilk saatlerde üç şeyi güvenceye almaktır: Tutanak, kamera ve sağlık kaydı. Bu rehberde 2026 itibarıyla yürüyen merdiven kazalarında işletenin sorumluluğunu, kusur kalemlerini, ispat yollarını ve dava sürecini anlatıyoruz. İstanbul tazminat avukatı desteğiyle kurulan dosyalarda, erken dondurulan delil zinciri sonucu belirleyici biçimde değiştiriyor.

Yürüyen merdiven kazasında tazminat hakkı doğar mı?

Doğar; hukuki dayanak, işletenin özen yükümlülüğüdür. AVM’ye, mağazaya veya metro istasyonuna giren kişi, orayı işletenin organizasyonuna teslim olur: Zemin, merdiven, aydınlatma ve gözetim, işletenin sorumluluk alanıdır. Türk Borçlar Kanunu m. 49 uyarınca hukuka aykırı biçimde zarar veren kişi tazminatla yükümlüdür; yürüyen merdiven dosyalarında ‘zarar veren’, kusurlu biçimde makineyi işleten veya bakımını üstlenen kişidir. Yargıtay’ın yerleşik yaklaşımı, insanların toplu olarak bulunduğu alanları işletenin özen düzeyinin sıradan bir dikkat ölçüsüyle değil, artırılmış bir işletme özeniyle değerlendirileceği yönündedir.

Bununla birlikte her düşme, tazminat üretmez; ayrım çizgisi kusurdur. Makine amacına uygun ve standartlara uygun biçimde çalışıyor, uyarılar yerindeyse ve düşme, kullanıcının ani ve anlaşılmaz bir davranışından doğduysa işleten sorumlu tutulamaz. Buna karşılık kazanın kaynağı bakım eksikliği, teknik arıza veya yetersiz düzenleme ise zarar, işletenin organizasyonundaki kusura bağlanır ve tazminat kapısı açılır. Dosyanın tamamı, bu çizginin hangi tarafına düştüğünün belgelenmesine indirgenebilir.

Hangi eksiklikler işleteni sorumlu kılar?

Uygulamada ve teknik incelemelerde en sık karşılaşılan kusur başlıkları şunlardır:

• Bakım eksikliği: Periyodik bakımın yapılmaması, kayıtların tutulmaması veya bakımı yetkisiz personele yaptırılması.
• Eleman arızaları: Aşınmış kenar taraları ve fırçalar, iniş bölgesi taraklarının kırık-eksik dişleri, düzensiz el bandı (korkuluk) hızı.
• Acil stop ve koruma donanımı: Acil durdurma düğmelerinin çalışmaması; sıkışma anında makinenin geç durması.
• Yetersiz uyarı ve düzen: Arıza ve ıslak uyarılarının bulunmaması, bakım-onarım sırasında girişlerin kapatılmaması.
• Gözetim ve yönlendirme eksikliği: Kalabalık ve çocuk yoğunluğunda görevli bulundurulmaması, bebek arabası ve büyük yüklerle iniş-binişe müdahale edilmemesi.
• Aydınlatma ve görünürlük: İniş bölgelerinde yetersel aydınlatma ve kontrast şeritlerinin eskimiş olması.

Bu başlıkların her biri, teknik bilirkişi incelemesiyle somutlaştırılır: Bilirkişi, makinenin olay günündeki durumunu bakım kayıtları, servis raporları ve kamera görüntüleriyle değerlendirir. Uygulamada görüyoruz ki dosyayı çeviren belge, çoğunlukla kazadan hemen sonra çekilmiş bir fotoğraftır — kırık tarak dişi, çıkarılmış uyarı levhası veya temizlik sırasında ıslak bırakılmış basamak. Yargıtay 13. HD, 2022/2971 E., 2023/1184 K. sayılı kararında, işletenin bakım ve denetim kayıtlarını sunamaması hâlinde kusur değerlendirmesinın aleyhte yapılabileceğini belirtmiştir: Kayıt yükümlülüğü işletendedir.

Mağdurun kusuru tazminatı nasıl etkiler?

Türk Borçlar Kanunu m. 52 uyarınca zarar görenin kusuru, tazminattan indirim nedenidir. Eskalatör dosyalarında bu senaryolar sık görülür: Merdiven üzerinde ters yönde yürüme veya koşma; el bandına değil basamaklara değil de tarak bölgesine uzanan uzun etek, İp ve eşarp; bebek arabası veya ağır poşetlerle güvenlik talimatına aykırı binme; alkollü veya dikkat dağınık biçimde binme; küçük çocuğun gözetimsiz bırakılması. Bu davranışlar, kusur oranının mağdur yönünden artmasına yol açar ve tazminat oransal olarak azalır.

Ancak iki önemli denge vardır. Birincisi: Mağdurun anlık dikkatsizliği, işletmede yapısal bir kusur varsa ağır basmaz; mahkeme iki kusuru karşılaştırır ve oranı paylaşır. İkincisi: Çocuklar yönünden gözetim kusuru, çoğunlukla beraberindeki yetişkine yükletilir; ancak işletenin, çocuk yoğunluğu bilinen alanlarda artırılmış gözetim yükümlülüğü de göz ardı edilemez. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun yerleşik yaklaşımı, kusur karşılaştırmasının somut davranışlarla ve ispatla yapılması gerektiği yönündedir; soyut ‘dikkatsizlik’ gerekçesiyle tazminat tümüyle reddedilemez. Bu nedenle mağdur, olay anını dürüstçe ve ayrıntılı anlatmalı; kendi eylemini gizlemek yerine, işletmenin düzen kusurunu belgelerle öne çıkarmalıdır.

Kimler davalı gösterilir?

Sorumluluk zinciri, makineyi kimin işlettiğine ve bakımını kime yaptırdığına göre kurulur. AVM veya mağaza işletmecisi, alanın ve makinenin işleteni olarak birinci sıradadır. Bakım-servis firması, teknik sözleşmeyle işletmeye bağlıysa, kusur bakım kaynaklıysa ikinci davalı konumundadır; işletenin ona rücu hakkı saklıdır. Kiralayan malik ile işletmeci farklı kişilerse ve makinenin mülkiyeti malikteyse, o da zincire eklenebilir. Metro ve toplu ulaşım istasyonlarındaki hâllerde ise işleten kamu tüzel kişisi olabilir ve idari yarg yolu gündeme gelir — bu ayrım, dava öncesi mutlaka netleştirilmelidir.

Pratik kural şudur: Davayı, muhtemel tüm sorumlulara birlikte açın; eksik davalı, hem ispatı hem tahsilatı güçleştirir. Olay yeri, makine numarası ve varsa servis etiketi, zincirin doğru kurulmasının anahtarıdır. Kaza, mağaza içi bir eskalatörde olduysa mağaza işletmecisi; ortak alanda olduysa AVM yönetimi öncelikli muhataptır. Uygulamada ilk yazılı başvuru, bu ayrımın yapılmasında ve doğru muhatabın tespitinde en verimli adımdır.

İspat nasıl kurulur ve süreç nasıl işler?

Dosyanın görünmeyen yarısı ilk 48 saattir ve adımlar bellidir:

1. Sağlık kaydı: Önce acile başvurun; düşme öyküsünü hekime birebir aktarın, rapor ve görüntüleri saklayın.
2. Olay tutanağı: Güvenlik biriminden olayı kayıt altına alan bir tutanak isteyin; görevli adı, saat ve yer yazılsın, kopyası size verilsin.
3. Kamera muhafazası: Olay yerinin ve makinenin görüntülerinin saklanmasını yazılı olarak talep edin; talebiniz tarih ve kayıt numarasıyla belgelensin.
4. Fiziki delil: Kaza noktasının, makinenin, uyarıların ve zeminin fotoğraf-video kaydını hemen alın.
5. Tanıklar: Olayı gören kişilerin adı ve iletişim bilgilerini toplayın.
6. İhtarname ve dava: Sorumlulara ihtarname gönderin; uzlaşma sağlanmazsa zarar ve sorumluyu öğrenme tarihinden itibaren iki yıl içinde, her hâlde olaydan on yıl içinde (TBK m. 72) dava açın.

Dava aşamasında teknik bilirkişi, makinenin olay günkü durumunu, bakım ve servis geçmişini, uyarıların yeterliliğini raporlar; adli tıp, yaralanmanın niteliğini ve iş göremezlik oranını belirler. Uygulamada görüyoruz ki AVM’ler, kayıtları iyi tutan kurumlardır; bu, doğru talep edildiğinde ispatın güçlü biçimde kurulabileceği anlamına gelir — sorun çoğunlukla delilin varlığı değil, zamanında istenmemesidir. Kamera kayıtlarının kısa süreli arşivlendiği düşünülürse, ilk günün değeri asla küçümsenmemelidir.

Hangi zararlar talep edilir?

Talep haritası, yaralanmanın ağırlığına göre genişler. Hafif zararlarda: Muayene, ilaç ve görüntüleme giderleri, kısa süreli çalışma kaybı ve makul bir manevi tazminat. Ağır zararlarda (kırık, ameliyat, kalıcı hasır bırakan yaralanmalar): Ameliyat ve hastane giderleri, uzun fizik tedavi, ileride gerekli cerrahi ve protez kalemleri, sürekli iş göremezlik oranına bağlı gelir yitimi, refakatçi giderleri ve yüksek oranda manevi tazminat. Çocuk mağdurlarda psikolojik destek giderleri ve travmanın yaşam üzerindeki etkileri de ayrıca değerlendirilir. Zarar gören eşya (telefon, gözlük) ve kaza günü zorunlu giderler de talep kapsamına girer.

Manevi tazminat, TBK m. 51 ölçütleriyle takdir edilir; kusurun ağırlığı, makine kaynaklı riskin boyutu, yaralanmanın kalıcılığı ve mağdurun yaşı belirleyicidir. Talep dilekçesinde tüm kalemler ayrı ayrı ve dayanak belgeleriyle gösterilmelidir; sonradan eklemeler hem ispat hem süre açısından güçleşir. Dosya ne kadar erken ve eksiksiz kurulursa, dava öncesi uzlaşma ihtimali de o kadar artar — işletmeler, belgelendirilmiş riski çoğunlukla mahkemeden önce karşılamayı tercih eder.

Sıkça Sorulan Sorular

Çocuğum yürüyen merdivende düştü, tutanak tutulmadı; ne yapmalıyım?

Geç olsa da süreci hemen başlatın: Önce sağlık kaydını alın ve düşme öyküsünü hekime anlatın. Ardından AVM yönetimine yazılı başvuru yaparak olayı tutanağa bağlamalarını ve kamera kayıtlarının saklanmasını isteyin; başvurunuzu tarih ve kayıt numarasıyla belgeleyin. Tanık ve fotoğraf toplamaya devam edin. Tutanağın yokluğu hakkı düşürmez; kayıtlar ve görüntüler olayı kurar. Erken yazılı talep, kayıt silinmeden gönderilmelidir.

Uyarı levhası vardı; yine de tazminat alabilir miyim?

Evet, alabilirsiniz. Levha, işletenin sadece uyarı yükümlülüğünün bir parçasıdır; makinenin güvenliğini —bakım, tam arızasız elemanlar, çalışan acil stop— ortadan kaldırmaz. Mahkeme, uyarının görünürlüğünü, makinenin teknik durumunu ve olayın oluş biçimini birlikte değerlendirir. Bakım kaynaklı bir kusur varsa, levha sorumluluğu tümüyle sıfırlamaz; en fazla kusur paylaşımını etkiler. Levhanın fotoğrafı ve makinenin o günkü durumu dosyada gösterilmelidir. ‘Uyarı vardı’ savunması tek başına yeterli değildir.

Kamera kaydı silinmişse dosya nasıl kurulur?

Silinme, dosyanın sonu değildir. Olay tutanağı, sağlık kaydı, tanıklar, makinenin sonraki fotoğrafları, bakım ve servis kayıtları ile benzer şikâyetler birlikte değerlendirilir. Asıl kritik adım, silinmeden önce yazılı muhafaza talebi göndermektir; bu talep bulunmuşsa, kaybın işletmeden kaynaklandığı yönünde ağır yorum yapılır ve delil karinesi mağdur lehine döner. Güvenlik görevlisinin olay yerine müdahalesi, temizlik ve onarım kayıtları da süreç kanıtıdır. Delili erken toplayan taraf, her zaman güçlü taraftır.

Eşyalarım zarar gördü; onlar da tazminata girer mi?

Evet, girer. Kaza sırasında zarar gören telefon, gözlük, giysi ve benzeri kişisel eşyalar, maddi tazminatın kalemleridir; bedel fatura ve değer belgesiyle gösterilir. Onarım mümkünse onarım bedeli, değilse eşya değeri talep edilir. Eşya zararı, sağlık zararından bağımsız olarak da ileri sürülebilir. Kaza anında zararın fotoğrafını çekmek ve zarar gören eşyayı saklamak ispatı kolaylaştırır. Küçük görünen kalemler dahi belgeyle dosyada yerini almalıdır.

Dava için ne kadar sürem var?

Zararı ve sorumluyu öğrendiğiniz tarihten itibaren iki yıl içinde, her hâlde kazadan on yıl içinde dava açmalısınız (TBK m. 72). İşletmeyle sürdürülen uzlaşma görüşmeleri bu süreyi durdurmaz; bu nedenle görüşme sürerken de takvim takip edilmelidir. Kamu işletmesine ait alanlarda (metro vb.) idari yargda daha kısa başvuru süreleri işleyebilir; yol ayrımı erken netleştirilmelidir. Erken dava, hem delil hem süre açısından her zaman avantajdır.