Boşanma sürecinde eşlerin en çok gözden kaçırdığı malvarlığı kalemlerinden biri bireysel emeklilik birikimidir. Banka hesabı, araç veya taşınmaz kadar görünür olmayan BES hesapları, dava aşamasında çoğu zaman ya hiç gündeme getirilmez ya da yanlış şekilde tamamen kişisel mal sanılır. Oysa evlilik içinde ödenen katkı payları, doğru şartlarda mal rejimi tasfiyesine konu olabilir.
Problem tam da burada başlar. Bir eş yıllar boyunca maaşından, priminden, serbest meslek gelirinden veya ticari kazancından BES ödemesi yapmış olabilir. Boşanma gündeme geldiğinde diğer eş genellikle bu hesabın varlığını sonradan öğrenir. Hesabın ne zaman açıldığı, hangi tarihlerde katkı yapıldığı, devlet katkısının nasıl değerlendirileceği ve sistemden çıkılmadan hesaplama yapılıp yapılamayacağı konusunda ciddi karışıklık yaşanır.
Agitation kısmında ise dosyalar çoğu zaman teknik bir hata yüzünden zayıflar. Uygulamada görüyoruz ki sadece hesap ekstresi istemek yeterli değildir; katkı paylarının kaynağı, mal rejiminin sona erdiği tarih ve iştira bedeli gibi noktalar ayrıca netleştirilmelidir. Büromuzda sıkça karşılaştığımız dosyalarda, taraflardan biri BES hesabını gizlemeye çalışmakta ya da evlilik öncesi açılmış hesabın tamamının kişisel mal olduğunu ileri sürmektedir. Bu da özellikle İstanbul avukat desteği olmadan yürütülen dosyalarda önemli hak kayıplarına yol açmaktadır.
Çözüm ise Türk Medeni Kanunu hükümlerini BES hesabına doğru uygulamaktır. TMK m. 202 uyarınca eşler arasında başka mal rejimi seçilmemişse yasal rejim edinilmiş mallara katılma rejimidir. TMK m. 219 edinilmiş malları, TMK m. 220 kişisel malları, TMK m. 222 ispat yükünü, TMK m. 225 mal rejiminin sona erme anını, TMK m. 228 belirli ödemelerin tasfiyedeki niteliğini, TMK m. 235 değerlendirme anını ve TMK m. 236 katılma alacağını düzenler. BES ise 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu kapsamında değerlendirilen bir birikim sistemidir. Bu nedenle İstanbul aile hukuku avukatı desteğiyle dosyanın baştan doğru kurulması önemlidir.
Evet, boşanmada BES birikimi mal paylaşımına girebilir mi?
Evet, BES birikimi mal paylaşımına girebilir. Ancak bunun sebebi hesabın adının emeklilik hesabı olması değil, o birikimin hangi kaynakla oluştuğudur. TMK m. 219’a göre eşlerin mal rejimi devam ederken karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleri edinilmiş mal sayılır. Evlilik devam ederken maaş, ücret, serbest çalışma geliri, prim veya ticari kazançtan ödenen BES katkı payları kural olarak edinilmiş mal grubuna yaklaşır.
Bu nedenle boşanma halinde diğer eş, hesabın tamamı üzerinde doğrudan mülkiyet istemez; tasfiye sonunda katılma alacağı talep eder. Yargıtay 8. HD, 2016/5647 E., 2016/6710 K. sayılı kararında, bireysel emeklilik sonucu yapılan toplu ödeme ya da irat biçimindeki ödemenin hangi mal grubundan sayılacağının, ödenen primlerin ait olduğu mal grubuna göre belirleneceğini vurgulamıştır. Bu yaklaşım, BES hesabının otomatik olarak kişisel mal sayılamayacağını açıkça gösterir.
Hayır, BES hesabının tamamı her zaman ortak mal sayılmaz mı?
Hayır, hesabın tamamı her durumda ortak mal gibi değerlendirilmez. TMK m. 220 uyarınca eşin evlilikten önce sahip olduğu malvarlığı değerleri ile miras veya bağış yoluyla karşılıksız kazanılan değerler kişisel maldır. Bu nedenle BES sözleşmesi evlilikten önce yapılmışsa veya hesaba aktarılan bazı meblağlar kişisel mal niteliğindeki bir kaynaktan geldiyse, bu kısmın tamamı ya da bir bölümü kişisel mal olarak ileri sürülebilir.
Örneğin bir eş evlenmeden önce BES hesabı açmış ve ilk birikimleri o dönemde oluşmuş olabilir. Sonrasında evlilik içinde yeni prim ödemeleri devam etmişse, hesabın tümü tek kalemde değerlendirilmez. Evlilik öncesi döneme ait kısım kişisel mal savunmasına konu olabilirken, evlilik içinde ödenen katkı paylarına bağlı oluşan değer edinilmiş mal yönünden incelenir. Uygulamada görüyoruz ki dosyanın kilit noktası, hesabın açılış tarihi değil; hangi dönemde hangi kaynaktan ne kadar ödeme yapıldığıdır.
Yargıtay 8. HD, 2015/13480 E., 2015/18067 K. sayılı kararında emeklilik ikramiyesi kökenli bazı birikimlerin niteliği tartışılırken kaynağın belirleyici olduğu yaklaşımı öne çıkmıştır. BES uyuşmazlıklarında da aynı mantık geçerlidir: kaynağı kişisel mal olan bölüm ile edinilmiş mal kökenli bölüm ayrı değerlendirilir.
Evet, evlilik içinde ödenen BES primleri genellikle edinilmiş mal hesabına dahil edilir mi?
Evet, çoğu durumda evlilik içinde ödenen BES primleri edinilmiş mal hesabına dahil edilir. Çünkü TMK m. 219 yalnızca maaşı değil, çalışmanın karşılığı olan her türlü ekonomik edinimi kapsar. Bir eşin çalışmasından doğan gelirle yapılan düzenli BES ödemeleri de mal rejimi tasfiyesinde dikkate alınabilir.
Burada kritik ayrım, sistemde görünen toplam bakiye ile tasfiyeye girecek kısmın aynı olmayabilmesidir. Fon getirileri, katkı paylarının kaynağı ve ödeme dönemi birlikte incelenir. Evlilik içinde ödenen primler üzerinden oluşan getiri de çoğu zaman aynı mal grubunun devamı olarak değerlendirilir. Ancak evlilik öncesi birikim ile evlilik içi birikim aynı hesapta karışmışsa bilirkişi incelemesi gerekebilir.
Büromuzda sıkça karşılaştığımız uyuşmazlıklarda, yalnızca aylık ödeme listesi değil; ödeme yapılan banka hesabının da incelenmesi gerekir. Çünkü primler bazen kişisel maldan, bazen maaş hesabından, bazen de ortak yaşamı finanse eden hesaptan yatırılmış olabilir. Bu ayrım, katılma alacağının miktarını doğrudan etkiler.
Evet, sistemden çıkılmadan da BES hesabı davada değerlendirilebilir mi?
Evet, hesabın mutlaka bozdurulmuş olması gerekmez. Mal rejimi davasında önemli olan, mal rejiminin sona erdiği tarihte o ekonomik değerin mevcut olup olmadığı ve tasfiyede hangi yöntemle hesaplanacağıdır. TMK m. 225 uyarınca boşanma halinde mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarihte sona erer. Bu nedenle o tarih itibarıyla BES hesabının durumu belirleyici hale gelir.
Yargıtay 8. HD, 2016/5647 E., 2016/6710 K. sayılı kararında, bireysel emeklilik sisteminde biriken iştira bedelinin mal rejiminin sona erdiği tarih itibarıyla belirlenmesinin mümkün olduğu, sistemden çıkılmasını yasaklayan bir kanuni düzenleme bulunmadığı yaklaşımını benimsemiştir. Uygulamada bu, ilgili şirketten dava tarihindeki ayrılma halinde ödenebilecek tutarın sorulabilmesi anlamına gelir.
Bu yüzden taraflardan biri ‘Ben hesabı kapatmadım, o halde paylaşım olmaz’ savunmasına güvenmemelidir. İstanbul avukat desteğiyle açılan davalarda mahkemeden emeklilik şirketine müzekkere yazılması, ödeme geçmişinin ve iştira değerinin istenmesi çoğu zaman belirleyici olur.
Evet, mal rejiminin sona erdiği tarih hesaplamada belirleyici midir?
Evet, en kritik tarihlerden biri budur. TMK m. 225 gereği boşanma kararı daha sonra kesinleşse bile mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarihte sona ermiş sayılır. Buna karşılık TMK m. 235 uyarınca mallar tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılır. Yani dava tarihi ile hesaplama mantığı birlikte değerlendirilir.
Bu ikili yapı BES dosyalarında özellikle önemlidir. Çünkü hangi primlerin tasfiyeye gireceği dava tarihine göre belirlenir; ancak mevcut ekonomik değerin saptanmasında tasfiye mantığı devreye girer. Yargıtay 8. HD, 2015/539 E., 2016/7611 K. ve Yargıtay 8. HD, 2019/6000 E., 2019/10813 K. kararlarında da mal rejiminin boşanma davasının açıldığı tarih itibarıyla sona erdiği yönündeki istikrarlı yaklaşım görülmektedir.
Pratik sonuç şudur: Boşanma davası açıldıktan sonra yatırılan yeni katkı payları ile dava öncesi döneme ait ödemeler aynı torbaya konulmaz. Dosyada tarih sıralaması doğru kurulmazsa, ya eksik alacak çıkar ya da gereğinden fazla talep ileri sürülüp ispat sorunu yaşanır.
Evet, BES hesabının varlığı ve miktarı delille ispatlanabilir mi?
Evet, ispat mümkündür. TMK m. 222 uyarınca bir malın belirli mal grubuna ait olduğunu ileri süren taraf, iddiasını desteklemelidir. BES hesabı bakımından bu ispat çoğu zaman banka hareketleri, emeklilik şirketi kayıtları, e-Devlet verileri, ödeme dekontları, maaş bordroları, hesap özetleri ve gerektiğinde bilirkişi raporuyla yapılır.
Mahkemeden istenebilecek başlıca deliller şunlardır:
- Emeklilik şirketinden sözleşme başlangıç tarihi
- Aylık ve yıllık katkı payı dökümü
- Devlet katkısı ve fon hareketleri
- Dava tarihindeki iştira veya ayrılma değeri
- Ödemelerin hangi banka hesabından yapıldığı bilgisi
- Evlilik öncesi ve sonrası dönem ayrımı
Uygulamada görüyoruz ki sadece ekran görüntüsü ile ilerlemek çoğu zaman yetersizdir. Özellikle karşı taraf hesabın niteliğine itiraz ediyorsa, resmi kurum ve şirket kayıtlarının dosyaya kazandırılması gerekir. İstanbul aile hukuku avukatı desteği, delilin doğru adresten ve doğru tarihlerle istenmesinde ciddi fark yaratır.
Hayır, diğer eş BES hesabının yarısını aynen talep edemez mi?
Hayır, çoğu durumda talep edilen şey hesabın aynen bölünmesi değil, katılma alacağıdır. TMK m. 236’ya göre her eş veya mirasçıları, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olur. Bu nedenle dava sonunda genellikle belirli bir para alacağı doğar. BES sözleşmesinin kendisi diğer eşe devredilmez; hesabın tasfiyeye giren kısmı parasal olarak değerlendirilir.
Bu nokta uygulamada çok karıştırılır. Bir eş, ‘hesabın yarısını üzerime verin’ şeklinde düşünürken hukuk tekniği çoğu zaman farklı işler. Önce edinilmiş mal niteliğindeki bölüm belirlenir, sonra borçlar ve eklenecek değerler gerektiğinde dikkate alınır, ardından artık değer üzerinden katılma alacağı hesaplanır. Bu hesapta bilirkişi incelemesi yaygındır.
Dosyanın niteliğine göre devlet katkısının hangi ölçüde hesaba katılacağı, erken ayrılma kesintilerinin nasıl yansıtılacağı ve evlilik öncesi birikimin nasıl ayrıştırılacağı ayrıca tartışılır. Bu yüzden BES dosyaları, klasik ev eşyası veya araç paylaşımı dosyalarına göre daha teknik ilerler.
Evet, dava açmadan önce doğru hazırlık yapılırsa hak kaybı azaltılabilir mi?
Evet, en büyük farkı hazırlık aşaması yaratır. Boşanma gündeme gelir gelmez mal rejimi yönünden delil planı kurulmalı, BES hesabının varlığı somutlaştırılmalı ve ödeme akışı geriye dönük olarak hazırlanmalıdır. Özellikle uzun evliliklerde, farklı işyerlerinden gelen gelirlerle yapılan ödemeler tek tek ayrılmalıdır.
Hazırlık aşamasında şu adımlar önemlidir:
- Boşanma davası açılmadan önce mümkün olan belgeleri toplamak
- Hesabın açılış tarihi ile evlilik tarihini karşılaştırmak
- Katkı paylarının hangi gelirden ödendiğini belirlemek
- Dava tarihini esas alarak tasfiye edilecek dönemi netleştirmek
- Emeklilik şirketi kayıtlarının mahkeme kanalıyla istenmesini planlamak
Büromuzda sıkça karşılaştığımız bir hata, tarafların yalnızca BES hesabının varlığını bilip bunun mal rejimi bakımından nasıl sınıflandırılacağını hiç düşünmemesidir. Oysa doğru sınıflandırma yapılmadığında ya gereksiz ihtilaf büyür ya da talep edilmesi gereken alacak dosyada kaybolur. Bu nedenle İstanbul avukat ve İstanbul aile hukuku avukatı desteği, özellikle yüksek birikimli dosyalarda stratejik önem taşır.
Sık Sorulan Sorular
BES hesabı evlilikten önce açıldıysa hiç paylaşım olmaz mı?
Hayır, otomatik olarak böyle bir sonuç çıkmaz. Hesabın evlilikten önce açılmış olması, başlangıçtaki birikimin kişisel mal sayılabileceğini düşündürür; ancak evlilik içinde yapılan yeni katkı payları ile bu katkılardan doğan değer artışları ayrıca incelenir. Bu nedenle hesabın açılış tarihi tek başına yeterli değildir. Ödeme dönemleri ve kaynağı birlikte değerlendirilmelidir.
Devlet katkısı da mal paylaşımına dahil olabilir mi?
Somut olaya göre değerlendirilebilir. Devlet katkısı bağımsız bir kalem gibi görünse de, çoğu zaman sistemde yapılan katkı paylarına bağlı olarak doğar. Bu yüzden evlilik içinde yapılan ödemelere bağlı oluşan devlet katkısının niteliği de tasfiye hesabında ayrıca tartışılır. Kesin sonuca ulaşmak için hesap dökümü, hak kazanma oranı ve dava tarihindeki durum birlikte incelenmelidir.
Karşı taraf BES hesabını gizlerse ne yapılabilir?
Mahkemeden emeklilik şirketlerine müzekkere yazılması, banka hareketlerinin dosyaya alınması ve gerektiğinde e-Devlet ya da resmi kayıtlar üzerinden inceleme yapılması istenebilir. Gizleme girişimi bazen doğrudan hesabı ortadan kaldırmaz; çünkü düzenli ödeme izleri banka kayıtlarında kalır. Önemli olan, iddianın soyut bırakılmaması ve doğru delil başvurularının zamanında yapılmasıdır.
BES hesabı boşanma davasından sonra kapatılırsa hak kaybı olur mu?
Her zaman olmaz. Çünkü esas alınan kritik noktalardan biri, mal rejiminin sona erdiği tarih itibarıyla mevcut olan ekonomik değerdir. Hesap sonradan kapatılmış olsa bile, dava tarihindeki iştira değeri ve geçmiş katkı akışı tespit edilebiliyorsa tasfiye buna göre yapılabilir. Ancak deliller gecikirse ispat zorlaşacağı için hızlı hareket etmek önemlidir.
Mal paylaşımı davası ile boşanma davası aynı şey midir?
Hayır, aynı dava değildir. Boşanma davası evliliğin sona erdirilmesine, kusura, nafakaya, velayete ve bazı tazminat taleplerine odaklanır. Mal paylaşımı yani mal rejiminin tasfiyesi ise ayrı bir hukuki inceleme gerektirir. BES birikimi gibi teknik malvarlığı unsurları çoğu zaman bu ikinci aşamada ayrıntılı biçimde ele alınır. Bu nedenle baştan doğru strateji kurulması gerekir.
Bu konuda hukuki destek almak için bizimle iletişime geçin.
Leave A Comment