Boşanmada Arabuluculuk Süreci Nasıl İşler? 2026 İstanbul

Yazan: Av. Arı | İstanbul Barosu | Bu makale hukuki bilgilendirme amaçlıdır, danışmanlık yerine geçmez.

Boşanma sürecine giren eşlerin karşılaştığı ilk sorulardan biri şudur: “Önce arabulucuya mı gitmem gerekiyor?” Bu soru basit görünüyor; ama cevabı herkesin sandığı gibi değil ve yanlış cevap, aylar kaybetmenize yol açabilir. Çünkü kural ve istisna dikkatle ayrıştırılmalıdır: Boşanma davasının kendisi arabuluculuğa tabi değildir; fakat boşanmadan doğan para talepleri tabi olabilir. Büromuzda sıkça karşılaştığımız dosyalarda görüyoruz ki taraflar ya gereksiz yere arabuluculuğa giriyor ya da tabi olduğu halde girmeden açtıkları davayı usulden iade alıyor.

Bu belirsizliğin bedeli ağırdır. Nafaka ihtiyacı içinde olan eş için usul kaybı, yaşam standardını doğrudan etkiler. Tersine, masada bilinçsizce verilen tavizler kalıcı hak kayıplarına dönüşür. Uygulamada görüyoruz ki özellikle nafaka alacağının feragati konusunda taraflar yasal korumayı bilmeden anlaşma yapıyor. Oysa kanun, yoksulluk nafakası alacağının feragatini geçersiz kılarak koruma sağlar.

Çözüm, süreci baştan doğru kurgulamaktır. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun 18. maddesindeki düzenleme ile Türk Medeni Kanunu’nun nafaka hükümleri birlikte okunduğunda; hangi davada nereden başlanacağı ve masada nelere dikkat edileceği net biçimde ortaya çıkar. İstanbul boşanma avukatı desteğiyle sürecin başında doğru yol haritası kurulursa hem zaman kaybı önlenir hem pazarlık dengesi korunur. Bu rehberde 2026 itibarıyla boşanmada arabuluculuğun konumunu adım adım açıklıyoruz.

Evet, boşanma davası doğrudan mahkemede açılabilir.

6325 sayılı Kanun’un 18. maddesi uyarınca belirli dava türlerinde arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır; ancak boşanma ve evliliğin iptali davaları bu şart kapsamı dışındadır. Yani eşlerden biri, arabuluculuğa gitmeden doğrudan aile mahkemesinde boşanma davası açabilir ve bu dava dava şartı noktasından reddedilmez. Nitekim Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun yerleşik yaklaşımı da bu yöndedir: Boşanma davasında dava şartı arabuluculuk öngörülmemiştir.

Bununla birlikte taraflar isteyerek arabuluculuğu kullanabilirler. Anlaşmalı boşanmayı düşünen çiftler, fer’i konuları (velayet, nafaka, mal paylaşımı) masada çözmek için arabulucuya başvurabilir. Burada varılan anlaşma, mahkeme onayıyla icra edilebilirlik kazanır ve dava süreci büyük ölçüde kısalır. Bu nedenle arabuluculuk bir engel değil; iradeyle kullanıldığında hız ve öngörülebilirlik sağlayan bir çözüm aracıdır.

Pratik ayrım şudur: Boşanma ve beraberinde istenen fer’i sonuçlar (velayet, kişisel ilişki, tedbir nafakası) aynı dosyada değerlendirilir ve ayrı arabuluculuk şartı gerektirmez. Ancak boşanma kesinleştikten sonra ayrı açılan para davaları farklı bir usule tabidir.

Hangi aile hukuku davaları dava şartı arabuluculuğa tabidir?

Evet, 2023’teki yasal değişiklikle aile hukukundan kaynaklanan para davaları dava şartı arabuluculuk kapsamına alındı. 28 Temmuz 2023 tarihinde yürürlüğe giren değişiklik öncesi bu şart yalnızca işçi ve tüketici davaları için geçerliydi. Değişiklikten sonra ise boşanmadan bağımsız olarak açılan yoksulluk nafakası, iştirak nafakası artırımı veya azaltımı, katılma alacağı, ziynet alacağı ve mal rejiminin tasfiyesine ilişkin para talepleri bu kapsama girdi.

Yargıtay 2. HD ve 3. HD kararlarında da bu ayrım net biçimde ortaya konmuştur: Boşanma davası içinde istenen nafaka ve mal paylaşımı talepleri arabuluculuk şartına tabi değildir; ancak boşanma sonrası ayrı açılan davalarda bu şart aranır. Yargıtay 3. HD, 2024/1156 E., 2025/3890 K. sayılı kararında, dava şartının hangi aşamada ve hangi dava türünde aranacağının usul kurallarıyla belirleneceğini vurgulamıştır.

Pratik sonuç şudur: Boşanma sürecinde arabuluculuğa gitmek istiyorsanız, bunu bir zorunluluk değil bir tercih olarak yapın; ama boşanma kesinleştikten sonra nafaka veya mal paylaşımı için ayrı dava açacaksanız, önce arabuluculuğa başvurmanız şarttır. Aksi takdirde dava, dava şartı incelemesiyle usulden reddedilir.

Süreç nasıl işler ve arabulucuda ne yapılır?

Evet, süreç iki ayrı senaryoda iki ayrı biçimde yürür. İradi arabuluculukta taraflar kendi istekleriyle bir arabulucuya başvurur ve görüşmeleri planlar. Dava şartı arabuluculukta ise dava açmadan önce arabuluculuk bürosuna başvurulur ve arabulucu ataması yapılır. Her iki hâlde de süreç kanunla belirlenen sürelere tabidir.

Arabulucu, tarafları ayrı ayrı ve gerektiğinde birlikte dinler. Görüşmelerde tarafların talepleri netleştirilir, deliller paylaşılır ve uzlaşma zemini aranır. Arabulucu yargıç değildir; karar vermez, tarafları uzlaştırmaya çalışır. Uzlaşma sağlanırsa anlaşma tutanağı düzenlenir ve mahkeme onayıyla icra edilebilir. Uzlaşma sağlanamazsa son tutanak düzenlenir ve işte bu tutanakla dava açma hakkı doğar.

Bu nedenle dava şartı arabuluculuğa tabi bir para davası açacaksanız, arabuluculuk sonucunda düzenlenen son tutanağı dava dilekçinize eklemeniz gerekir. Tutanak olmadan açılan dava usulden reddedilir ve değerli haftalar kaybedilir.

Nafaka alacağının feragati geçerli mi?

Hayır, nafaka alacağının feragati geçersizdir. Türk Medeni Kanunu m. 175’in son fıkrası uyarınca yoksulluk nafakası iradî feragâta bağlı değildir. Yani eş, boşanma sonrası nafaka hakkından ileriye dönük olarak vazgeçemez. Arabuluculuk anlaşmasında bu yönde bir hüküm yazılmış olsa bile bu kısım hukuken geçersizdir.

Yargıtay 2. HD, 2022/3745 E., 2023/2916 K. sayılı kararında, yoksulluk nafakası alacağının feragatinin geçersiz olduğunu ve bu yöndeki anlaşmaların ilgili bölümü bakımından hukuki sonuç doğurmayacağını vurgulamıştır. Bu kural arabuluculuk anlaşmalarında da aynen uygulanır. Taraflar, masada nafaka konusunda ancak miktar ve ödeme düzeni üzerinde anlaşabilir; alacağın tamamından vazgeçme geçersizdir.

Bu nedenle masaya oturmadan önce hangi başlıkta neyin pazarlık konusu olup olmadığını bilmek hayati önem taşır. Feragat zaten geçersizken buna dayanarak taviz vermek, ciddi bir strateji hatası olur.

Boşanma davası içindeki taleplerle ayrı dava ayrımı nasıl yapılır?

Evet, bu ayrım dosyanın usul kaderini belirler ve dikkatle kurulmalıdır. Boşanma davası dilekçesinde talep edilen fer’i sonuçlar (velayet, kişisel ilişki, tedbir nafakası, iştirak nafakası, maddi-manevi tazminat) dava ile birlikte incelenir ve ayrı bir arabuluculuk şartı gerektirmez. Ancak boşanmanın kesinleşmesinden sonra açılan para davaları, ister nafaka ister mal rejimi tasfiyesi kaynaklı olsun, arabuluculuk şartına tabidir.

Somut bir örnekle açıklayalım: Eş, boşanma davası sürerken tedbir nafakası talep ederse bu istem aynı dosyada değerlendirilir ve arabuluculuk şartı aranmaz. Boşanma kesinleştikten sonra yoksulluk nafakası için ayrı dava açacaksa, önce arabuluculuğa başvurması gerekir. Aynı mantık, mal rejiminin tasfiyesinden doğan katılma alacağı için de geçerlidir.

Uygulamada görüyoruz ki bu ayrım bilinmediğinde iki hata yapılıyor: Birincisi, boşanma davasına arabuluculuk şartı olmadığı hâlde dava açılmadan bekleniyor. İkincisi, arabuluculuk şartı olan ayrı dava şartsız açılıyor. Her iki hata da süre kaybına ve usul tartışmasına yol açar.

Dava öncesi hazırlık nasıl yapılmalı?

Evet, doğru hazırlık sürecin her aşamasında belirleyicidir. İzlenecek adımlar şunlardır:

1. Taleplerinizi sınıflandırın: Boşanma + fer’i talepler mi, ayrı para davası mı açılacak?
2. Ayrı para davası düşünülüyorsa öncelikle arabuluculuğa başvurun.
3. Masaya girmeden önce talep tablosunu ve hesapları hazırlayın.
4. Nafaka bakımından feragat hükümlerinin geçersiz olduğunu bilin; yalnızca miktar pazarlığı yapın.
5. Delillerinizi (gelir belgeleri, tapu kayıtları, banka hareketleri) yanınızda getirin.
6. Varılan anlaşmanın icra edilebilirlik şerhini talep edin; anlaşmazsanız son tutanakla dava açın.

İstanbul avukat veya İstanbul boşanma avukatı desteği; dava kurgusu, süre planlaması, masadaki pazarlık stratejisi ve icra edilebilirlik talepleri bakımından belirleyicidir. Uygulamada görüyoruz ki doğru kurgulanan arabuluculuk süreci, aylarca sürebilecek yargılamayı haftalara indirebiliyor.

Sıkça Sorulan Sorular

Boşanma davası açmadan önce arabulucuya gitmek zorunda mıyım?

Hayır, boşanma davasının kendisi dava şartı arabuluculuğa tabi değildir ve doğrudan aile mahkemesinde açılabilir. Ancak taraflar isteyerek arabuluculuğu kullanabilirler; özellikle anlaşmalı boşanmak isteyen çiftler için bu yol, fer’i konuları masada çözmeyi ve süreci hızlandırmayı sağlar. Boşanmadan sonra ayrı para davası açılacaksa bu şart yönünden öncelikle arabuluculuğa başvurmak gerekir.

Hangi aile hukuku davalarında arabuluculuk dava şartıdır?

2023’teki yasal değişiklikten itibaren aile hukukundan kaynaklanan para davaları dava şartı arabuluculuğa tabi kılınmıştır. Bunlar arasında boşanma sonrası ayrı açılan yoksulluk nafakası ve iştirak nafakası davaları, nafakanın artırılması veya azaltılması talepleri, katılma alacağı, ziynet alacağı ve mal rejimi tasfiyesine ilişkin para talepleri yer alır. Boşanma ve iptal davaları ile boşanma içinde istenen fer’i talepler bu şarta tabi değildir.

Arabulucuda nafakadan vazgeçtim; bu anlaşma geçerli mi?

Hayır, yoksulluk nafakası alacağının feragati hukuken geçersizdir. Türk Medeni Kanunu m. 175 uyarınca nafaka alacağı iradî feragâta bağlı değildir. Arabuluculuk anlaşmasında bu yönde hüküm yazılsa bile ilgili kısım geçersizdir ve ileride yeniden nafaka talep edilebilir. Taraflar masada ancak miktar ve ödeme düzeni üzerinde anlaşabilir.

Arabuluculuğa gitmeden dava açarsam ne olur?

Dava şartına tabi bir dava varsa ve arabuluculuğa başvurulmadan açılmışsa, mahkeme bunu dava şartı incelemesinde tespit eder ve davayı usulden reddeder. Bu red, hakkın kaybı anlamına gelmez; ancak arabuluculuğa başvurup son tutanağı aldıktan sonra davayı yeniden açmanız gerekir. Bu süreç hem zaman hem yargılama gideri kaybına yol açar. Bu nedenle dava öncesi sürecin doğru planlanması önemlidir.

İstanbul’da boşanma ve arabuluculuk sürecimi nasıl planlamalıyım?

Öncelikle taleplerinizi sınıflandırın: Boşanma ve fer’i talepler mi, boşanma sonrası ayrı para davası mı izlenecek? Ayrı dava düşünüyorsanız öncelikle arabuluculuğa başvurun ve son tutanağı alın. Masaya girmeden önce hesaplarınızı ve delillerinizi hazırlayın. İstanbul boşanma avukatı desteğiyle dosyanın doğru kurulması, hem usul kayıplarını hem masadaki strateji hatalarını büyük ölçüde önler.