STET Raporu Nasıl Hazırlanır? Velayet Sosyal İnceleme Süreci ve İtiraz Rehberi 2026

Sosyal İnceleme Raporu (STET) Nedir? Kısa Cevap

Boşanma veya ayrılık sonrası en çok tartışılan konulardan biri çocuğun hangi ebeveyne emanet edileceğidir. Türk Medeni Kanunu’nun 336. maddesine göre velayetin düzenlenmesinde tek ölçüt çocuğun üstün yararıdır ve bu yaranın tespitinde mahkemelerin en sık başvurduğu araç sosyal inceleme raporudur. Bu rehberde STET’in ne olduğunu, nasıl hazırlandığını, raporda neler yazıldığını, süresini ve rapora nasıl itiraz edileceğini adım adım inceleyeceğiz.

STET Ne Zaman İstenir ve Kimler Talep Edebilir?

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun sosyal inceleme raporunu düzenleyen hükmüne göre, taraflarca gösterilecek delillerle yetinilmesi hâlinde çocuğun menfaatinin gereği gibi korunamayacağının anlaşılması hâlinde mahkeme re’sen sosyal inceleme raporu alınmasına karar verir. Yani rapor iki şekilde dosyaya girer:

• Mahkemece re’sen (kendiliğinden): Hâkim, tanık beyanları ve dosyadaki deliller yetersiz kaldığında çocuğun menfaatini görmek için doğrudan doğruya rapor ister. Uygulamada velayet ve kişisel ilişki davalarının önemli kısmında re’sen karar verilir.
• Tarafların talebiyle: Anne, baba veya velayetle ilgilenen üçüncü kişiler duruşmada veya dilekçeyle sosyal inceleme raporu alınmasını talep edebilir; hâkim talebi yerinde görürse rapor ısmarlar.

Rapor talebi davanın her aşamasında ileri sürülebilir. Bununla birlikte kanun kural olarak bir defaya mahsus rapor alınmasına izin verir; ikinci rapor için olağanüstü hâller — örneğin rapordan sonra velayeti elinde tutanın durumuyla ilgili somut ve yeni olaylar — aranır. Ayrıca çocuklarla ilgili her türlü dosyada gizlilik esastır; rapor oturum dışında incelenir ve içeriği dosyaya giren taraflar dışına sızmaz.

Rapor Nasıl Hazırlanır? Süreç Adım Adım

Mahkeme rapor kararını verdiğinde dosya, kurum psikoloğu ve sosyal incelemeciye gönderilir. STET, saha çalışmasıyla hazırlanan bir belgedir. Süreç şöyle işler:

1. Mahkeme kararı ve dosya gönderimi: Hâkim, sosyal incelemenin hangi konularda yapılacağını gösteren bir karar yazarak dosyayı ilgili kurul veya uzmana gönderir.
2. Görüşme ve saha ziyareti: Sosyal incelemeci anne ve baba ile ayrı ayrı, mümkünse çocuğun yaşadığı ortamda görüşür. Okul çağında çocuğun öğretmeni, aile hekimi gibi üçüncü kişilerden de bilgi alınabilir.
3. Çocukla görüşme: Çocuğun kendisini ifade edebilecek yaşta olması hâlinde dinlenmesi ve görüşünün alınması esastır. Uzman, çocuğu ebeveynlerden bağımsız ortamda dinlemeye çalışır.
4. Raporun yazılması ve dosyaya dönmesi: İnceleme sonunda hazırlanan metin, mahkemeye sunulmak üzere dosyaya eklenir; hâkim raporu oturum dışında okur, gerek görürse açıklatır veya ek inceleme ister.

Raporun dosyaya dönüş süresi kurumların iş yoğunluğuna göre değişir; 2 ila 6 ay arasında değişen bu süre davayı uzatan en önemli etkenlerden biridir. İstanbul’da yoğunluk nedeniyle bu sürenin üst sınırına yaklaşan dosyalar az değildir. Süreyi kısaltmanın taraf elindeki yolu, görüşme takvimine uyum göstermek ve istenen belgeleri eksiksiz sunmaktır.

Sosyal İnceleme Raporunun İçeriği: Neler Yer Alır?

STET bir kim-daha-iyi-insan yarışması değildir; raporun amacı çocuğun fiziksel, psikolojik ve sosyal gelişimi için en uygun ortamı tespit etmektir. Tipik bir raporda şunlar bulunur:

• Ailenin sosyo-ekonomik durumu: Meslek, gelir, barınma koşulları, evin çocuğa ayrılan oda ve çalışma imkânları, mahalle ve okul çevresi.
• Çocuğun durumu: Yaş, sağlık durumu, okul performansı, kardeşlerle ilişki, alışkanlıklar ve varsa özel ihtiyaçları.
• Ebeveyn-çocuk ilişkisi: Her iki ebeveynin çocuğa gösterdiği ilgi, bakımın fiilen kim tarafından üstlenildiği, çocuğun ebeveyne karşı tutumu.
• Uzman görüşü ve öneri: Psikolog ve sosyal incelemecinin ortak değerlendirmesi; velayetin hangi tarafta olması, kişisel ilişki günlerinin nasıl düzenlenmesi gerektiği yönündeki öneriler.

Raporda ayrıca tarafların dosyadaki iddialarını doğrulayan veya yalanlayan gözlemlere yer verilir; örneğin bir ebeveynin diğerini karalama girişimleri, çocuğu yönlendirmeye çalışması gibi hususlar uzman tarafından tespit edilebilir. Yargıtay’ın yerleşik uygulamalarına göre çocuğu diğer ebeveynden soğutma çabası velayet aleyhine değerlendirilebilir.

STET Hâkimi Bağlar mı? Karara Etkisi Nedir?

Hukuki olarak sosyal inceleme raporu hâkimi bağlamaz; hâkim raporla bağlı olmaksızın çocuğun üstün yararına göre karar verir. Ancak pratikte rapor, hâkimin dosyada bulunmayan gözlem ve uzman değerlendirmesini sunan tek delil olduğu için kullanılabilir en güçlü delillerden biridir ve kararların önemli kısmı rapor önerisiyle uyumludur.

Yargıtay kararlarında bu ilkeye sıkça vurgu yapılır: hâkim, çocuğun menfaati gereği rapor önerisinden ayrılabilir; bu durumda gerekçeyi kararda göstermesi gerekir. Tersinden, yalnızca rapora dayanıldığı hâlde raporun somut olaya uygun düşmediği anlaşılıyorsa karar bozulur. Kısacası rapor kesin hüküm değil, güçlü bir delil ve karar için zemindir.

Dava sonunda velayet kararı verildiğinde taraf için iki temel sonuç doğar: çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılma yükümlülüğü ve çocukla kişisel ilişki kurma hakkı. Velayet alan tarafın karşı tarafa iştirak nafakası talep etmesi mümkündür; bu talep raporda tespit edilen gelir ve ihtiyaç dengesiyle de desteklenir. Nafakanın miktarı, çocuğun ihtiyaçları ile tarafların gelir ve hayat standartları birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Rapora İtiraz Nasıl Yapılır? Yolları ve Stratejisi

Rapor aleyhinize geldiğinde durum hiçbir zaman bitmiş değildir. İtiraz için üç yol bulunur:

• Karar anına kadar itiraz: Rapor dosyaya girdikten sonra sonraki ilk duruşmada veya dilekçeyle rapordaki tespitlere itiraz edebilir, gözden kaçan hususları bildirebilirsiniz. Hâkim itirazı yerinde görürse uzmandan açıklama ister veya ek inceleme talep eder.
• Ek rapor talebi (olağanüstü hâl): Bir defalık rapor kuralına rağmen, rapordan sonra ortaya çıkan somut ve yeni olaylar — sağlık durumundaki kötüleşme, yaşam koşullarının ciddi biçimde değişmesi, velayet tarafının çocuğu ihmal ettiğine dair bulgular gibi — ikinci rapor için gerekçe olabilir.
• Velayetin değiştirilmesi davası: Karar kesinleştikten sonra çocuğun üstün yararı gereği velayetin değiştirilmesini isteyebilirsiniz. Yargıtay içtihadında değişiklik talebinin kabulü için ciddi ve kökleşmiş durum değişikliği arandığına dikkat edilmelidir; kesinleşen karar kesin hüküm oluşturmaz, ancak gerekçesiz değişiklik talebi reddedilir.

İtiraz dilekçesinde raporun hangi tespitlerine neden itiraz edildiği somut delillerle — kira kontratı, sağlık raporu, okul belgesi, mesai belgesi — desteklenmelidir. Rapor haksız ve tarafgir gibi soyut eleştiriler itirazı güçlendirmez; tam tersine dosyaya sunulan somut yeni deliller güçlendirir.

STET Sürecinde Sık Yapılan Hatalar

Velayet davalarında dosyayı zayıflatan davranışlar çoğu zaman tarafların farkında olmadığı ayrıntılardır:

• Görüşmeye hazırlıksız katılmak: Gelir belgesi, barınma düzeni, çocuğun okul ve sağlık kayıtları görüşmeden önce derlenmelidir.
• Diğer ebeveyni karalamak: Sosyal incelemeci, bir tarafın anlatımını yönlendirmeye çalıştığını çoğu zaman fark eder; bu tutum raporda aleyhe not olarak dönebilir.
• Çocuğu sürecin dışında bırakmaya çalışmak: Uzman çocuğu dinleyecektir; çocuğun süreçten habersiz ve endişeli olması görüşmeyi olumsuz etkileyebilir. Yaşına uygun biçimde bilgilendirilmesi süreci kolaylaştırır.
• Soruları savunmacı yanıtlamak: Sosyal incelemeci sizin aleyhinize değil çocuğun yararına çalışır; sorulara sakin, somut ve dürüst yanıt vermek raporun doğruluğunu artırır.
• Rapor geldikten sonra pasifleşmek: Rapor lehinize de olsa aleyhinize de olsa, sonraki duruşmalarda ek delil sunma ve görüş bildirme hakkınız devam eder.

Görüşmeye katılmadan önce avukatınızla gözden geçireceğiniz konular şunlardır: görüşmenin yeri ve kimlerin hazır bulunacağı, hangi belgelerin sunulacağı, çocuğun hangi ortamda dinleneceği ve raporun dosyaya dönmesinden sonraki strateji. İstanbul’da dosyanızın hangi kuruma gönderileceği ve sürelerin nasıl yönetileceği gibi yerel uygulama bilgisi de süreç yönetiminde fark yaratır.

Sık Sorulan Sorular

Sosyal inceleme raporu ne kadar sürede hazırlanır?

Sosyal inceleme raporunun hazırlanma süresi, dosyanın gönderildiği kurumun iş yoğunluğu, görüşmelerin kısa sürede tamamlanabilmesi ve saha ziyaretlerinin planlanmasına bağlı olarak değişir. Uygulamada raporların dosyaya dönmesi genellikle 2 ile 6 ay arasındadır. Bu süre boyunca dava duruşmaları devam eder; rapor gelmeden esas hakkındaki hüküm kurulamaz. Süreyi kısaltmak için taraf olarak görüşme takvimine hızlı biçimde uyum göstermek, istenen belgeleri eksiksiz sunmak ve çocuğun okul ve sağlık kayıtlarını önceden hazır bulundurmak gerekir. Rapor gecikirse avukatınız üzerinden kuruma yönelik girişim yapılabilir; ancak mahkeme takdiri olmaksızın süreyi birebir belirlemek mümkün değildir.

Sosyal inceleme raporuna itiraz edilebilir mi?

Evet. Rapor dosyaya girdikten sonra karar kesinleşene kadar herhangi bir duruşmada veya dilekçe vererek rapordaki tespitlere itiraz edebilirsiniz. İtirazda raporun hangi bölümüne neden karşı çıktığınızı somut delillerle açıklamanız gerekir: örneğin raporda gösterilen gelir düzeyinin güncel bordroyla ayrışması, barınma koşullarının değişmesi veya çocuğun sağlık durumuyla ilgili yeni bir belge. Hâkim itirazı yerinde görürse raporu açıklattırabilir, ek inceleme isteyebilir veya olağanüstü hâl varsa ikinci rapor alabilir. Soyut biçimde raporun tarafgir olduğu iddiası itirazı güçlendirmez; kabul için gözden kaçan somut olay ve deliller gösterilmelidir.

Rapor aleyhime geldi, velayet yine de değişebilir mi?

Velayet kararının kesinleşmesinden sonra da durum değişikliği hâllerinde velayetin değiştirilmesi davası açılabilir. Yargıtay uygulamalarına göre değişiklik talebinin kabulü için çocuğun üstün yararını etkileyen ciddi, somut ve sürekli değişiklikler aranır: velayet elinde tutanın hastalığı, ihmal iddiaları, çocuğun okul yaşamının ciddi biçimde bozulması ya da yeni bir birliktelik nedeniyle ortamın değişmesi gibi. Değişiklik davasında da mahkeme çoğu kez yeni bir sosyal inceleme raporuna başvurur; çünkü hâkimin karar verebilmesi için güncel durumun uzman gözüyle tespit edilmesi gerekir. Kesinleşen karar kesin hüküm oluşturmaz, yani değişiklik davası açmak mümkündür; ancak gerekçesiz veya yalnızca tatminsizlik üzerine kurulu talepler reddedilir.

STET için taraflardan ücret alınır mı?

Hayır. Sosyal inceleme raporu bir mahkeme kararıyla dosyaya gönderilen ve kamu görevlileri tarafından hazırlanan bir incelemedir; taraflardan raporun kendisi için ayrıca bir ücret alınmaz. Harç ve giderler yönünden dosyanın genel yargılama giderleri geçerlidir. Bununla birlikte dava sürecinde avukat ücreti, gerekli hâlde dosyaya sunulacak özel bilirkişi veya psikolog değerlendirmesi gibi kalemler ayrı hesaba gelir; bunlar raporun kendisine bağlı değildir. Yargılama giderleri kural olarak kaybeden tarafa yükletilir; aile mahkemelerindeki davalarda ise hakim takdiriyle kısmen veya tamamen feragat edilebilir, bu nedenle gider dağılımı dosyaya özgüdür.

Çocuk sosyal inceleme raporunda dinlenir mi?

Çocuğun kendisini ifade edebilecek yaş ve olgunlukta olması hâlinde görüşünün alınması esastır. Uzman, çocuğu ebeveynlerden bağımsız, güvenli bir ortamda dinlemeye çalışır; çocuğun ebeveynlerinden biri hakkında yönlendirilmiş ifadeler kullanması hâlinde bu durum raporda ayrıca değerlendirilir. Çocuğun yaşı küçükse veya anlatımı sınırlıysa gözlem ve oyun yoluyla değerlendirme yapılabilir. Yargıtay kararlarında çocuğun dinlenmesinin velayet düzenlemesinde önemli olduğu, ancak tek başına belirleyici olmadığı vurgulanır; nihai ölçüt yine çocuğun üstün yararıdır.

Sosyal inceleme raporu hangi davalarda istenir?

Rapor yalnızca boşanma davasındaki velayet düzenlemesi için değil, çocuğun menfaatinin bulunduğu her türlü dosyada istenebilir: ayrılık davasında velayet, evlilik birliği dışında doğan çocuğun velayeti, velayetin değiştirilmesi davası, çocukla kişisel ilişkinin düzenlenmesi veya kaldırılması ve benzeri, çocuk üstün yararının incelendiği aile hukuku uyuşmazlıkları. Ayrıca velayetin kaldırılması ve vesayet dosyalarında da sosyal inceleme yoluna başvurulabilir. Ortak nokta, hâkimin dosyadaki klasik delillerle çocuğun menfaatini görememesi ve sahada uzman gözüyle tespit ihtiyacıdır. Hangi davada isteneceği sorusu, dosyanın konusuna ve hâkimin kanaatine göre şekillenir.

Yazar Notu ve Önümüzdeki Adım

Yazan: Av. Arı | İstanbul Barosu

Velayet ve kişisel ilişki davalarında dosyanızı güçlendiren şey gösterişli söylemler değil, somut deliller ve sürecin doğru yönetilmesidir. Sosyal inceleme raporu sürecinde görüşme öncesi hazırlık, belge organizasyonu ve rapor sonrası strateji belirleyicidir. Durumunuzun değerlendirilmesi ve sürecin planlanması için bize ulaşabilirsiniz.