Denetimli Serbestlik Nedir? Şartları, Süresi ve İhlal Sonuçları 2026

Denetimli Serbestlik Nedir?

Cezaevindeki bir yakınınız için “iyi hal indirimi”, “aile görüşü” derken etrafında dolaşan ama tam olarak ne olduğu bir türlü anlatılmayan bir kurum varsa, büyük olasılıkla denetimli serbestliktir. Aileler açısından kritik olan nokta şudur: denetimli serbestlik kararını almak sürecin sonu değil, tam ortasıdır. Kurum dışında geçen her gün, belirlenen yükümlülüklere uyulduğu ve denetimli serbestlik müdürlüğüyle kopmazsa geçerlidir; aksi hâlde tek kararlapa kapının yeniden kapandığı görülür. Bu rehberde denetimli serbestliğin şartlarını, süresini, yükümlülüklerini, ihlal hâlinde ne olacağını ve İstanbul’da sürecin hangi mercilerde işlediğini mevzuat ve Yargıtay içtihadıyla ele alıyoruz.

Denetimli Serbestlik Şartları Nelerdir? (İnfaz Kanunu 105/A)

Denetimli serbestliğin temel düzenlemesi İnfaz Kanunu’nun 105/A maddesidir. Buna göre hükümlüler, doğrudan doğruya koşullu salıverilme tarihine kadar denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle cezalarının infazına devam edilmesini infaz hâkiminden talep edebilir. Talebin kabulü için iki temel şart aranır: hükümlünün açık ceza infaz kurumuna ayrılma süresini doldurmuş olması ve iyi hâl içinde bulunduğunun değerlendirilmiş olması. Kararı, infazı yapılan cumhuriyet başsavcılığının bulunduğu yerdeki infaz hâkimi verir.

Süreye ilişkin ayrıntı, hükümlünün suçunun niteliğine ve infaz rejimine göre değişir. Kanunun geçici maddelerinde ve suç tipine bağlı özel düzenlemelerde farklı süre eşikleri öngörülmüştür; bu nedenle “kaç yıl kalınca denetimli serbestlik çıkar” sorusunun tek bir cevabı yoktur ve hesap her dosyada infaz dosyası üzerinden yapılır. Aşağıdaki tablo sürecin iskeletini özetler:

Aşama	Yetkili Mercii	Ölçüt
Denetimli serbestlik talebi ve kararı	İnfaz hâkimi (infazın yapıldığı yer)	Açık kuruma ayrılma süresi + iyi hâl
Kurumdan ayrılma sonrası başvuru	Denetimli serbestlik müdürlüğü	Beş gün içinde müracaat
Denetim planı ve yükümlülükler	Denetimli serbestlik müdürlüğü	Danışma kurulu görüşü, hükümlünün durumu
Denetimli serbestliğin kaldırılması	İnfaz hâkimi (müdürlüğün bulunduğu yer)	Kanunda sayılan ihlal hâlleri

Denetimli Serbestlik Süresi Ne Kadar ve Nasıl Hesaplanır?

Denetimli serbestlik süresi, koşullu salıverilme tarihine kadardır; ayrı bir sabit sayı değildir. Yani hükümlünün cezasından henüz çekilmemiş bakiye süre, denetimli serbestlik tedbiri altında geçer. Kanun koyucu ayrıca bazı hükümlü grupları için, kurumda geçirmesi gereken asgari sürenin tamamlanmasının ardından koşullu salıverme tarihine kadar denetimli serbestlik uygulanabilmesine imkân tanıyan geçici düzenlemeler koymuştur. Pratikte en çok tartışılan konulardan biri, hükümlünün yeni bir ilamının kesinleşerek mevcut infaza eklenmesidir: bu durumda İnfaz Kanunu’nun 99. maddesi uyarınca yeniden toplama yapılır, kurumda infazı gereken süre varsa denetimli serbestlik kararı kaldırılır ve hükümlü kuruma alınır. Toplama sonrası kurumda infazı gereken süre tamamlanınca yeniden denetimli serbestliğe ayrılma mümkündür; ancak önceki denetimli serbestlikte geçen süre mahsup edilir, süre baştan başlamaz.

Denetimli Serbestlikte Yükümlülükler Nelerdir?

Kurumdan çıkan hükümlü, çıkıştan itibaren beş gün içinde denetimli serbestlik müdürlüğüne başvurmak zorundadır. Başvurunun ardından müdürlük, hükümlü için bir denetim planı ve iyileştirme programı hazırlar. Yükümlülükler dosyadan dosyaya değişmekle birlikte, tipik olarak şunlardır: belirli aralıklarla müdürlüğe bildirimde bulunmak, hazırlanan programa katılmak, eğitim veya tedavi programlarına devam etmek, gerektiğinde kamuya yararlı bir işte çalıştırılmak ve denetimli serbestlik görevlilerinin uyarı ile önerilerine uymak. Yükümlülükler hükümlünün mesleğine, sağlık durumuna ve infaz rejimine göre şekillendirilir; amacı, hükümlünün topluma yeniden uyumunu denetim altında sürdürmektir.

Yükümlülük İhlali Hâlinde Denetimli Serbestlik Kaldırılır mı?

İnfaz Kanunu’nun 105/A maddesinin altıncı fıkrasında denetimli serbestliğin kaldırılmasını gerektiren hâller tek tek sayılmıştır: hükümlünün kurumdan ayrıldıktan sonra beş gün içinde denetimli serbestlik müdürlüğüne başvurmaması, belirlenen yükümlülüklere, denetim ve iyileştirme programına, görevlilerin uyarı ve önerilerine ve denetim planına uymamakta ısrar etmesi ya da ceza infaz kurumuna dönmek istemesi. Bu hâllerden biri gerçekleştiğinde denetimli serbestlik müdürlüğünün talebi üzerine infaz hâkimi kararıyla denetimli serbestlik kaldırılır ve hükümlü, koşullu salıverilme tarihine kadar cezasının infazına açık ceza infaz kurumunda devam eder. Bu fıkradaki hâllerde infaz hâkiminin takdir yetkisi yoktur; işlem kanunun emredici hükmüdür.

Burada iki teknik ayrıntı hükümlünün hakkını doğrudan etkiler. Birincisi “ısrar” tanımıdır: Yönetmelik hükmüne göre yükümlülüklerin bir yıl içinde kasten ve mazeretsiz olarak üç kez ihlâl edilmesi hâlinde ısrar gerçekleşmiş sayılır. 10.11.2021 tarihinde yürürlüğe giren yeni yönetmelik öncesinde bu eşik iki ihlâldi; yeni düzenleme ile üçe çıkarıldı. Her ihlâlden önce hükümlü yazılı olarak uyarılır ve uyarıda üçüncü ihlâl hâlinde dosyanın kapatılacağı ihtar edilir. İkincisi uyarının usulüne uygun tebliğidir: Yargıtay 1. Ceza Dairesi’nin 12.03.2018 tarihli ve 2018/604 esas, 2018/1081 karar sayılı kararında, hükümlüye gönderilen uyarı yazısı adreste tanınmama sebebiyle bilâ tebliğ iade edildiği hâlde Tebligat Kanunu’nun 10. maddesindeki usul uyarınca yeni bir tebligat yapılmamışsa, uyarı usulüne uygun tebliğ edilmiş sayılamayacağı ve bu nedenle ısrar şartının gerçekleşmediği kabul edilmiştir. Yani usul hatası, hükümlü aleyhine işletilemez.

Denetimli Serbestlikte Yeni Suç İşlenirse Ne Olur?

Denetimli serbestlik tedbiri uygulanmaya başlandıktan sonra hükümlünün işlediği iddia edilen ve cezasının alt sınırı bir yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suçtan dolayı hakkında kamu davası açılması hâlinde, müdürlüğün talebi üzerine infaz hâkimi hükümlüyü açık ceza infaz kurumuna gönderebilir. Dikkat edin: bu düzenleme infaz hâkiminin takdirine bırakılmıştır; otomatik bir sonuç değildir. Ayrıca yargılama sonunda beraat, ceza verilmesine yer olmadığı kararı, davanın reddi veya düşme kararı verilirse, hükümlünün cezasının infazına yeniden denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak devam olunur. Yani henüz isnat edilen bir suç, tek başına denetimli serbestliği bitirmez; sonuçta hükümlülük kararı kesinleşene ve infaz hakimi bir tercih yaptırsa bile süreç geri döndürülebilir.

Denetimli Serbestliği Kaldırılan Hükümlü Yeniden Faydalanabilir mi?

Yükümlülük ihlâli sebebiyle açık kuruma iade edilen hükümlünün aynı ilamın infazında yeniden denetimli serbestlikten faydalanması mümkün değildir; bakiye ceza koşullu salıverilme tarihine kadar açık kurumda infaz edilir. Ancak sonradan kesinleşen başka bir ilamın infaza girmesi hâlinde tablo değişir. Yargıtay 1. Ceza Dairesi’nin 26.03.2021 tarihli ve 2019/2398 esas, 2021/5289 karar sayılı kararında (aynı yönde 01.04.2019 tarihli 2017/952 esas, 2019/1955 karar ve 20.12.2018 tarihli 2017/3385 esas, 2018/5564 karar sayılı kararları) da vurgulandığı üzere; hükümlünün, denetimli serbestliğin kaldırılmasına yol açan önceki cezasının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmını kurumda geçirmesi şartıyla, sonradan infaza giren cezaları yönünden süre ve iyi hâl koşullarını taşıması hâlinde yeniden denetimli serbestlikten faydalanabileceği, önceki ihlâlin sonraki cezalar açısından iyi hâlini ortadan kaldırmayacağı, bir hükümlünün aynı infaz sürecinde iki kez denetimli serbestlikten faydalanamayacağına dair yasal bir düzenleme bulunmadığı belirtilmiştir. Burada belirleyici olan, denetimli serbestlik için aranan süre şartının önceki denetimli serbestlikte geçen sürelerle birlikte aşılmamasıdır.

İstanbul’da Denetimli Serbestlik Süreci Nasıl İşler?

İstanbul, Türkiye’nin en yoğun infaz yüküne sahip ilidir ve denetimli serbestlik süreçleri il genelinde görevli çok sayıda infaz hâkimliği ile denetimli serbestlik müdürlüğü tarafından yürütülür. Kararı, hükümlünün infazının yapıldığı cumhuriyet başsavcılığının bulunduğu yerdeki infaz hâkimliği verir; kaldırılma talebini ise müdürlüğün bulunduğu yerdeki infaz hâkimliği karara bağlar. İstanbul’da dosya yoğunluğu nedeniyle müracaat, denetim planı ve ihlâl süreçlerinde termin ve yazışma süreleri pratikte önem kazanır: hükümlünün kurumdan çıkışını izleyen beş günlük müracaat süresi kaçırılmayacak şekilde planlanmalı, müracaatta mazeret sunulacaksa belgelendirilmelidir. İhlâl iddialarına karşı savunma, uyarıların tebligat usulünü ve ısrar şartının somut olayda gerçekleşip gerçekleşmediğini merkez alır. Denetimli serbestlik dosyasına karşı infaz hâkimliği nezdinde ileri sürülebilecek hukuka aykırılıkların, süresinde ve delilleri ile birlikte ortaya konulması gerekir.

Sık Sorulan Sorular

Denetimli serbestlik kararı kim verir ve ne zaman talep edilir?

Kararı infaz hâkimi verir; talep, hükümlünün infazı yapılan cumhuriyet başsavcılığının bulunduğu yerdeki infaz hâkimliğine yöneltilir. İnfaz Kurumları ve Tutukevleri İzleme Jandarma/Güvenlik ile İnfaz Hâkimlikleri Kanunu uyarınca, infaz hâkimliği infazla ilgili şikâyet ve itirazları da karara bağlar. Talep zamanı, hükümlünün açık ceza infaz kurumuna ayrılma şartlarını doldurmasına ve infaz rejimine bağlıdır; bu nedenle talep tarihi infaz dosyasındaki hesaplar üzerinden belirlenir. Dosyada süre hesabı yanlış yapılırsa verilen karar infaz hâkimliğinde itiraz yoluyla denetlenebilir.

Denetimli serbestlikte kaç kez ihlâl yapılırsa cezaevine dönülür?

Yürürlükteki yönetmeliğe göre yükümlülüklerin bir yıl içinde kasten ve mazeretsiz olarak üç kez ihlâl edilmesi hâlinde yükümlülüklere uymamakta ısrar edilmiş sayılır ve denetimli serbestlik kaldırılır. Her ihlâl öncesinde hükümlü yazılı olarak uyarılır; üçüncü ihlâlden sonra yeni uyarı yapılmaksızın dosya kapatma süreci başlar. İhlâllerin aynı denetimli serbestlik kararı kapsamında ve bir yıllık dönem içinde gerçekleşmesi gerekir. Uyarıların Tebligat Kanunu’na uygun biçimde tebliğ edilmemesi hâlinde ise Yargıtay içtihadına göre ısrar şartı gerçekleşmiş sayılmaz.

Denetimli serbestlikte beş gün içinde başvurulmazsa ne olur?

Hükümlü, kurumdan ayrıldıktan sonra beş gün içinde denetimli serbestlik müdürlüğüne başvurmak zorundadır. Yönetmeliğe göre süre sona erdikten sonra iki gün daha beklenir; hükümlü altıncı veya yedinci gün başvurursa ya da beş gün içinde başvurmamasına ilişkin mazeret gösterirse kaydı kapatılmaz, ancak beyanı ve mazereti tutanağa bağlanarak infaz hâkiminin kararına sunulur. Yedinci gün mesai sonuna kadar hiçbir başvuru veya mazeret yoksa kayıt kapatılır ve hükümlünün açık ceza infaz kurumuna iadesi istenir. Başvurunun fiilen imkânsız hâle gelmesi hâlinde mazeretin belgelendirilmesi hayati önem taşır.

Denetimli serbestlikte çalışmaya devam etmek zorunlu mu?

Çalıştırma, hükümlünün denetim planının bir parçası olarak öngörülmüşse bu bir yükümlülüktür ve ihlâli ısrar hesabına dahildir. Yönetmelik, gerektiğinde hükümlünün gözetim altında ücret karşılığı çalıştırılmasına ve meslek eğitimi programlarına katılmasına imkân tanır; amacın hükümlünün topluma uyumunu desteklemek olduğu unutulmamalıdır. Ancak her dosyada çalışma yükümlülüğü aranmaz; yükümlülükler hükümlünün durumu ve danışma kurulu görüşü doğrultusunda belirlenir. Denetim planında yer almayan bir iş değişikliği ya da adres değişikliğinin dahi müdürlüğe bildirilmesi, ileride ihlâl iddiasına karşı hükümlüyü korur.

Denetimli serbestlik kaldırılmasına karşı itiraz edilebilir mi?

Edilebilir. Denetimli serbestliğin kaldırılmasına ilişkin infaz hâkimliği kararına karşı, müteakip yargılama usulüne göre üst mahkemeye itiraz yolu açıktır. İtirazda öne sürülebilecek başlıca savunmalar şunlardır: ihlâllerin bir yıl içinde üç keze ulaşmaması, ihlâllerin kasıtlı ve mazeretsiz olmaması, uyarıların Tebligat Kanunu’na uygun tebliğ edilmemesi, denetim planının hükümlüye usulünce bildirilmemiş olması. Yargıtay’ın 2018/604 esas sayılı kararında uyarının usulüne uygun tebliğ edilmemesi hâlinde ısrar şartının gerçekleşmeyeceği kabul edildiğinden, itiraz dosyasında tebligat kayıtlarının tam olarak sunulması gerekir.

Denetimli serbestlikte geçen süre koşullu salıverilmeden sayılır mı?

Sayılır. Denetimli serbestlik, cezanın infazına devam edilme biçimidir; kurum dışında geçen süre, koşullu salıverilme tarihinin hesabına işlenir. Hükümlü yükümlülükleri ihlâl etse bile şimdiye kadar denetimli serbestlikte geçirdiği süreler infazdan sayılmaya devam eder; kaldırılma hâlinde yalnızca kalan bakiye ceza açık kurumda infaz edilir. Ayrıca sonradan yeni bir ilamın içtimasına bağlı olarak yeniden denetimli serbestliğe ayrılma hâlinde, önceki denetimli serbestlikte geçen süreler mahsup edilir ve süre baştan başlamaz. Süre mahsubu hataları infaz dosyasının yeniden hesaplanmasını gerektirebilir.

Özetle ve Avukat Desteği

Özetle: Denetimli serbestlik, açık ceza infaz kurumuna ayrılma süresini doldurmuş ve iyi hâlde olan hükümlünün, koşullu salıverilme tarihine kadar cezasının bakiyesini yükümlülükler altında kurum dışında infaz etmesidir. Beş gün içinde müracaat, denetim planına uyum ve bir yıl içinde üç kez kasten ve mazeretsiz ihlâl edilmeyen yükümlülükler, kurum dışındaki sürecin omurgasıdır. İhlâl hâlinde denetimli serbestliğin kaldırılması kanunen zorunludur; ancak uyarı ve tebligat usulündeki eksiklikler ile ısrar şartının somut olayda gerçekleşmemesi, infaz hâkimliği ve itiraz yoluyla ileri sürülüp hükümlü lehine sonuç doğurabilir.

Yazan: Av. Arı | İstanbul Barosu — denetimli serbestlik ve infaz hukuku uygulamaları, hükümlünün infaz rejimine, suçun niteliğine ve dosyadaki hesaplamalara göre önemli ölçüde değişen sonuçlar doğurur; bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır.

Denetimli serbestlik kararı mı alındı, yükümlülük ihlâli sebebiyle mi iade süreci başlatıldı ya da infaz süresi hesabı mı tartışmalı? Dosyanızın infaz evrelerini, itiraz yollarını ve süre hesaplarını birlikte değerlendirmek için iletişim sayfamızdan bize yazabilirsiniz. İstanbul’daki infaz hâkimlikleri nezdinde denetimli serbestlik talepleri, kaldırma kararlarına itiraz ve infaz süresi hesaplarına ilişkin süreçlerde temsil ve savunma desteği veriyoruz.