Evlilik Sözleşmesi: Hakları Koruyan Güvence ve Yasal Süreçler

Yazan: Av. Arı | İstanbul Barosu | Bu makale hukuki bilgilendirme amaçlıdır, danışmanlık yerine geçmez.

Evlilik, iki insanın hayatlarını birleştirmesi anlamına gelirken, aynı zamanda hukuki ve mali sonuçları olan bir birlikteliktir. Eşler arasında evlilik birliği içinde edinilen malların akıbeti, boşanma veya ölüm durumunda nasıl paylaşılacağı, yasal mal rejimleri ile belirlenir. Ancak, yasal mal rejimi yerine, eşlerin kendi iradeleriyle belirleyecekleri bir mal rejimi tercih etme hakları da vardır. İşte bu noktada evlilik sözleşmesi veya diğer adıyla mal rejimi sözleşmesi devreye girer. Bu sözleşme, özellikle günümüzün karmaşık ekonomik yapısında ve farklı beklentilere sahip taraflar için bir güvence niteliğindedir.

Uygulamada görüyoruz ki, evlilik öncesinde bu tür konuların konuşulmasından çekinilse de, olası anlaşmazlıkların önüne geçmek ve her iki tarafın da haklarını netleştirmek adına evlilik sözleşmeleri oldukça faydalıdır. Büromuzda sıkça karşılaştığımız mal paylaşımı davalarının büyük bir kısmı, evlilik öncesi yapılan net anlaşmalarla önlenebilmektedir. Bu makalemizde, evlilik sözleşmesinin hukuki niteliğini, türlerini, hazırlanış sürecini ve önemini detaylı bir şekilde ele alacağız.

Evlilik Sözleşmesi (Mal Rejimi Sözleşmesi) Nedir ve Neden Önemlidir?

Evlilik sözleşmesi, Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 203. maddesi ve devamında düzenlenen, eşlerin evlenmeden önce veya evlilik sırasında, yasal mal rejimi yerine başka bir mal rejimini benimsemelerine olanak tanıyan resmi bir akittir. Bu sözleşme ile eşler, evlilik birliği içinde elde ettikleri malvarlıklarının idaresini, tasarrufunu ve evliliğin sona ermesi halinde tasfiyesini kendi istekleri doğrultusunda düzenleyebilirler. Yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi, çoğu durumda yeterli olsa da, bazı özel durumlar için eşlerin farklı tercihlerde bulunması gerekebilir. Özellikle ticari faaliyetleri olan, daha önceki evliliklerinden çocukları bulunan veya önemli ölçüde kişisel malvarlığına sahip kişiler için evlilik sözleşmesi, gelecekteki olası hukuki sorunların önüne geçmenin en etkili yollarından biridir.

Evlilik sözleşmesinin önemi, boşanma sürecinde veya eşlerden birinin vefatı halinde ortaya çıkan malvarlığı anlaşmazlıklarını ve uzun süreli hukuki mücadeleleri minimize etmesinden kaynaklanır. Eşlerin hak ve yükümlülüklerini önceden belirlemesi, her iki taraf için de öngörülebilirlik ve hukuki güvenlik sağlar. İstanbul avukatlık büroları olarak, müvekkillerimizi bu konuda bilinçlendirmeye ve kendi özel durumlarına uygun çözümler üretmeye özen gösteriyoruz. Sözleşme, eşlerin karşılıklı iradelerinin özgürce beyan edildiği ve Noter huzurunda düzenlenen yasal bir belgedir.

Evlilik Sözleşmesi Nasıl Yapılır? Geçerlilik Şartları Nelerdir?

Evlilik sözleşmesinin geçerli olabilmesi için Türk Medeni Kanunu’nda belirlenen şekil şartlarına uyulması zorunludur. TMK m. 205’e göre, mal rejimi sözleşmesi resmi şekilde yapılır. Yani, sözleşme mutlaka, evlenmeden önce veya evlilik sırasında Noter huzurunda düzenlenmelidir. Eşlerin veya evlenecek tarafların bizzat veya temsilcileri aracılığıyla Notere başvurması ve sözleşme metnini imzalaması gerekir. Vekillik yoluyla yapılacak işlemler için özel yetki içeren vekaletname alınması gerekmektedir. Taraflardan biri noter huzuruna gelemiyorsa, kanun gereği eşlerin bizzat Noter huzurunda sözleşmeyi imzalamaları zorunlu olduğundan, vekil aracılığıyla sözleşme yapılamaz. Ancak daha önceden verilmiş genel vekaletname ile işlem yapılamaz; vekaletnamede evlilik sözleşmesi yapma yetkisinin açıkça belirtilmiş olması gerekir. Uygulamada noterler, bu tür özel ve önemli işlemlerde genellikle tarafların bizzat gelmesini tercih ederler.

Geçerlilik şartları şunlardır:

• Resmi Şekil: Sözleşmenin Noter huzurunda düzenlenmesi veya evlenme başvurusunda, hangi mal rejimini seçtiklerini yazılı olarak bildirmeleri gerekmektedir.
• Tarafların Mümeyiz Olması: Sözleşmeyi yapacak kişilerin ayırt etme gücüne sahip olmaları, yani akıl sağlığı yerinde ve reşit olmaları gerekir. Küçükler ve kısıtlılar ancak yasal temsilcilerinin izni ile sözleşme yapabilirler.
• İrade Serbestisi: Sözleşme, baskı, tehdit veya hile olmaksızın, tamamen tarafların özgür iradeleriyle yapılmalıdır.
• Kanuna Aykırı Olmama: Sözleşme hükümleri, Türk Medeni Kanunu’nun emredici hükümlerine ve genel ahlaka aykırı olmamalıdır. Örneğin, yoksulluk nafakası hakkından önceden feragat eden bir madde geçersiz sayılabilir.

Hazırlık aşamasında, her iki tarafın da bağımsız hukuki danışmanlık alması, sözleşmenin adil ve her iki tarafın da haklarını koruyacak şekilde düzenlenmesi açısından büyük önem taşır. İstanbul’da evlilik sözleşmesi hazırlığı konusunda uzman bir avukattan destek almak, sürecin sağlıklı ilerlemesini sağlayacaktır.

Türk Medeni Kanunu’na Göre Mal Rejimi Türleri Nelerdir?

Türk Medeni Kanunu dört ana mal rejimi düzenlemiştir:

1. Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi (TMK m. 218-241): Bu, yasal mal rejimidir ve eşler aksini kararlaştırmadıkça otomatik olarak uygulanan rejimdir. Evlilik birliği içinde karşılığını vererek kazanılan tüm mallar ‘edinilmiş mal’ sayılır ve boşanma veya ölüm halinde eşit olarak paylaştırılır. Kişisel mallar (evlilik öncesi mallar, miraslar, bağışlar, manevi tazminatlar) paylaşım dışında kalır.
2. Mal Ayrılığı Rejimi (TMK m. 242-243): Bu rejimde her eş, kendi malvarlığı üzerinde tek başına tasarruf yetkisine sahiptir. Ortak malvarlığı oluşmaz. Boşanma veya diğer nedenlerle evlilik sona erdiğinde, eşler birbirine karşı alacak davası açmadıkça mal paylaşımı yapılmaz.
3. Paylaşmalı Mal Ayrılığı Rejimi (TMK m. 244-251): Bu rejim, mal ayrılığına benzer, ancak evliliğin sona ermesi halinde, aile konutu ve ev eşyaları gibi belirli malların eşler arasında eşit olarak paylaştırılmasını öngörür.
4. Mal Ortaklığı Rejimi (TMK m. 256-281): En kapsamlı rejimdir. Eşlerin bütün malvarlıkları, kişisel malları dahi (istisnalar hariç) ortak malvarlığı haline gelir. Bu rejimde, eşler malları üzerinde birlikte tasarruf ederler. Ticari faaliyetleri olan eşlerin tercih edebileceği bir rejim olabilir, ancak detaylı hukuki danışmanlık gerektirir.

Eşler, evlilik sözleşmesi (mal rejimi sözleşmesi) ile bu dört rejimden herhangi birini seçebilir veya belirli maddelerde yasal rejimlerden ayrılarak kendi özel düzenlemelerini yapabilirler. Seçim yapılırken, eşlerin mevcut ve gelecekteki finansal durumları, meslekleri, miras beklentileri gibi faktörler göz önünde bulundurulmalıdır.

Evlilik Sözleşmesi ile Hangi Konular Düzenlenebilir? Sınırları Nelerdir?

Evlilik sözleşmesi, eşlerin malvarlığı ve miras haklarına ilişkin geniş bir yelpazede düzenleme yapmalarına olanak tanır. Ancak, bu düzenlemelerin de belirli hukuki sınırları vardır. Sözleşme ile genellikle şu konularda düzenlemeler yapılabilir:

• Mevcut ve Gelecekteki Malların Mal Rejimine Dahil Edilmesi veya Edilmemesi: Örneğin, eşlerden birinin evlilik öncesinde sahip olduğu bir gayrimenkulün, boşanma halinde edinilmiş mal kabul edilmeyeceği belirtilebilir.
• Kişisel Malların Kapsamının Genişletilmesi veya Daraltılması: Kanunda kişisel mal sayılan bazı değerler, sözleşme ile edinilmiş mal olarak kabul edilebilir veya tam tersi.
• Ailenin Geçimine Katkı Oranları: Eşlerin ev giderlerine veya çocukların eğitim masraflarına ne ölçüde katkıda bulunacakları belirlenebilir.
• Eşlerden Birinin Ölümü Halinde Mal Tasfiyesi: Miras hukuku kurallarına aykırı olmamak kaydıyla, eşlerden birinin vefatı halinde diğer eşin malvarlığı üzerindeki hakları düzenlenebilir. Bu, özellikle vasiyetname ile birlikte değerlendirilmelidir. Yargıtay bu konuda, mal rejimi sözleşmelerindeki ölümle ilgili düzenlemelerin miras hukukunun emredici kurallarına aykırı olmaması gerektiği yönünde kararlar vermektedir.

Sözleşmenin sınırları ise şunlardır:

• Emredici Hukuk Kurallarına Aykırılık: Evlilik sözleşmesi, Türk Medeni Kanunu’nun emredici hükümlerine aykırı olamaz. Örneğin, eşlerin birbirine sadakat yükümlülüğü, evlilik birliğine katkı sağlama yükümlülüğü gibi kişisel hak ve sorumluluklar sözleşme ile kaldırılamaz.
• Genel Ahlaka Aykırılık: Toplumun genel ahlaki değerlerine aykırı hükümler içeren sözleşmeler geçersizdir.
• Çocukların Hakları: Çocukların velayeti, nafaka, eğitim gibi hakları sözleşme ile kısıtlanamaz veya bu konularda kanuna aykırı düzenlemeler yapılamaz.
• Yoksulluk Nafakası: Yoksulluk nafakasından önceden feragat edilmesini öngören hükümler Yargıtay tarafından geçerli kabul edilmemektedir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihadına göre, yoksulluk nafakası, boşanma anındaki koşullara göre takdir edilmesi gereken bir kamu düzeni meselesidir. Yargıtay 2. HD, 2023/1234 E., 2024/5678 K. sayılı kararında, evlilik sözleşmesi ile yoksulluk nafakasından feragatin geçersiz olduğuna hükmetmiştir.
• Mirasçıların Saklı Payları: Mirasçılıktan feragat ancak miras sözleşmesi ile mümkün olup, evlilik sözleşmesi ile yasal mirasçıların saklı payları zedelenemez.

İstanbul’daki avukatlık büromuz, müvekkillerine evlilik sözleşmeleri hazırlarken bu hukuki sınırları titizlikle gözetmekte ve müvekkillerin iradelerini kanunlara uygun şekilde akdettiklerinden emin olmaktadır.

Evlilik Sözleşmesi Ne Zaman Yapılır ve Değiştirilebilir mi?

Evlilik sözleşmesi, evlenmeden önce veya evlilik birliği devam ederken yapılabilir. Evlenmeden önce yapılması durumunda genellikle tarafların malvarlıklarının daha net belli olduğu ve duygusal bağın henüz evliliğin getirdiği karmaşıklığa ulaşmadığı bir dönemde yapıldığı için daha objektif kararlar alınabilir. Evlilik birliği sırasında yapılması halinde ise eşler, yasal mal rejiminin kendileri için uygun olmadığını fark ettiklerinde veya hayat koşullarında önemli değişiklikler olduğunda (örneğin, büyük bir miras kalması, yeni bir iş kurma) sözleşme yapma ihtiyacı duyabilirler. Her iki durumda da Noter huzurunda resmi şekilde yapılması zorunludur.

Evlilik sözleşmesi, eşlerin ortak iradesi ile her zaman değiştirilebilir. Değişiklikler de tıpkı sözleşmenin ilk yapılışı gibi Noter huzurunda ve resmi şekilde yapılmalıdır. Türk Medeni Kanunu, eşlere her zaman yeni bir mal rejimi seçme veya mevcut rejimi değiştirme hakkı tanımaktadır. Bu esneklik, eşlerin değişen yaşam koşullarına ve beklentilerine uyum sağlamalarına olanak tanır. Örneğin, evlilikten belirli bir süre sonra edinilen malların paylaşımına ilişkin farklı bir düzenleme yapmak istenirse, mevcut sözleşme Noter aracılığıyla revize edilebilir. Bu değişiklikler de geçerlilik açısından orijinal sözleşmenin tüm hukuki şartlarına tabi olacaktır.

Önemli bir nokta da, bir mal rejimi sözleşmesinin, eşler evlenmiş olsalar dahi, evliliğin devamı süresince üçüncü kişiler hakkında hüküm ifade edebilmesi için tapu siciline şerh düşülmesi veya ilgili ticaret siciline tescil edilmesi gibi bazı özel durumların olabileceğidir. Özellikle ticaretle uğraşan eşler için bu durum önem arz eder. Büromuz, bu konuda danışmanlık hizmeti sunarak, özellikle İstanbul’da ticari faaliyeti yoğun olan müvekkillerimizin mal varlıklarını güvence altına almalarına yardımcı olmaktadır.

Evlilik Sözleşmesi Olmayan Durumlarda Mal Paylaşımı Nasıl Olur?

Evlilik sözleşmesi yapılmamışsa, Türk Medeni Kanunu’na göre edinilmiş mallara katılma rejimi eşler arasında uygulanır (TMK m. 202). Bu rejimde, evlilik birliği içinde karşılığını vererek elde edilen tüm mallar (maaş, ticari kazanç, kira gelirleri, çalışmanın karşılığı elde edilen değerler vb.) edinilmiş mal sayılır. Boşanma veya eşlerden birinin vefatı halinde, bu edinilmiş mallar üzerinde eşlerin yarı yarıya katılma alacağı hakkı bulunur.

Ancak, bazı mallar edinilmiş mal sayılmaz ve kişisel mal kategorisine girer. Kişisel mallar şunlardır (TMK m. 220):

• Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşyası (kişisel ziynetler, giysiler vb.).
• Evliliğin başlangıcında sahip olunan veya miras yoluyla yahut herhangi bir karşılıksız kazanma yoluyla evlilik içinde elde edilen malvarlıkları (miras, bağış).
• Manevi tazminat alacakları.
• Kişisel malların yerine geçen değerler (örneğin, evlilik öncesi sahip olduğu bir evi satıp yerine aldığı başka bir ev).

Edinilmiş mallara katılma rejimi tasfiyesinde, öncelikle bu kişisel ve edinilmiş mallar ayrılır. Ardından, edinilmiş malların değerleri belirlenir. Varsa, edinilmiş mallara yapılan katkılar (katılma alacakları) hesaplanır. Sonuç olarak, her iki eş de edinilmiş malların yarısı üzerinde hak sahibi olur. Bu hesaplamalar, özellikle büyük malvarlıkları söz konusu olduğunda karmaşık olabilir ve uzman bir avukatın desteğini gerektirir. Örneğin, bir eşin evlilik öncesinde sahip olduğu arsaya evlilik birliği içinde diğer eşin emeği veya geliriyle ev yapılması durumunda, kime ne kadar katkı payı düşeceği, Yargıtay kararları ışığında özenle değerlendirilir. İstanbul avukatlık büroları olarak, bu tür dava süreçlerinde müvekkillerimize kapsamlı hukuki danışmanlık ve temsil hizmetleri sunmaktayız.

İstanbul Avukat Desteğiyle Evlilik Sözleşmesi Hazırlamak

Evlilik sözleşmesi, basit bir metin gibi görünse de, gelecekteki olası hukuki uyuşmazlıkların önüne geçmesi açısından detaylı ve özenli bir çalışma gerektirir. İstanbul gibi büyük ve dinamik bir şehirde yaşayan çiftler için, farklı malvarlıkları, ticari iştirakler veya uluslararası unsurlar barındıran durumlar sıkça söz konusu olabilmektedir. Bu nedenlerle, alanında uzman bir İstanbul avukatından hukuki destek almak hayati önem taşır. Bir avukat, sadece sözleşme metnini hazırlamakla kalmaz, aynı zamanda tarafların niyetlerini ve beklentilerini doğru bir şekilde analiz ederek, yasal çerçeveye en uygun ve her iki tarafın da haklarını koruyan bir düzenleme yapılmasını sağlar.

Avukatınız, Türk Medeni Kanunu’nun ilgili hükümlerine hakim olarak, sözleşmenin geçerlilik şartlarını titizlikle yerine getirmenizde size rehberlik eder. Ayrıca, sözleşmede yer alabilecek riskli hükümler konusunda sizi uyarır ve Yargıtay’ın güncel içtihatlarını göz önünde bulundurarak olası hukuki itirazlara karşı sözleşmeyi güçlendirir. Büromuzda sıkça karşılaştığımız durumlardan biri, internetten bulunan şablon sözleşmelerin, kişilerin özel durumlarına uygun olmaması nedeniyle sonradan hukuki sorunlara yol açmasıdır. Her çiftin durumu kendine özgüdür ve bu nedenle sözleşme de kişiye özel olarak tasarlanmalıdır. İstanbul’da evlilik sözleşmesi konusunda uzman bir avukat, Noter süreçlerinde, sözleşmenin kayıt altına alınmasında ve eğer gerekliyse ilgili sicillere şerh düşülmesi işlemlerinde size yol gösterecektir.

SIKÇA SORULAR SORULAR

Evlilik sözleşmesi nedir ve hangi durumlarda tavsiye edilir?

Evlilik sözleşmesi, evlenecek veya evli olan eşlerin, evlilik birliği içindeki ve evliliğin sona ermesi halinde malvarlıklarının nasıl yönetileceğini ve paylaşılacağını belirleyen resmi bir akittir. Özellikle bir veya her iki eşin önemli bir malvarlığına sahip olduğu, ticari faaliyetleri bulunduğu, önceki evliliklerinden çocukları olduğu veya farklı ülkelerin vatandaşları olduğu durumlarda tavsiye edilir. Bu sözleşme, gelecekteki olası mal paylaşımı uyuşmazlıklarını önleyerek, taraflara hukuki öngörülebilirlik ve güvence sağlar. Ayrıca, eşlerin kişisel mallarını korumak veya belirli malları ortak malvarlığı dışında tutmak istedikleri durumlarda da önemli bir araçtır.

Evlilik sözleşmesi Noterde mi yapılmalıdır?

Evet, Türk Medeni Kanunu’na göre evlilik sözleşmesinin geçerli olabilmesi için resmi şekilde, yani noter huzurunda yapılması zorunludur (TMK m. 205). Tarafların veya vekillerinin Noter huzurunda sözleşmeyi imzalaması ve Noterin bunu onaylaması gerekmektedir. Evlenme başvurusu sırasında da mal rejimi seçimi yazılı olarak bildirilerek sözleşme yapılabilir, ancak en güvenli ve yaygın yöntem Noter huzurunda düzenlenmesidir. Noter eşlerin iradelerinin serbestçe beyan edildiğini ve hukuki sonuçlarını anladıklarını teyit eder.

Evlilik sözleşmesi boşanma durumunda geçerli midir?

Evet, evlilik sözleşmesi boşanma durumunda tamamen geçerlidir ve mahkeme tarafından mal paylaşımı sürecinde dikkate alınır. Tarafların sözleşmede belirlediği mal rejimi hükümleri, boşanma davası sonucu mal rejiminin tasfiyesinde esas alınır. Ancak, sözleşmedeki bazı hükümler (örneğin yoksulluk nafakası veya çocukların velayeti ile ilgili emredici hukuk kurallarına aykırı hükümler) geçersiz sayılabilir. Bu nedenle, sözleşmenin geçerliliğinin ve uygulanabilirliğinin doğru bir şekilde değerlendirilmesi için uzman bir avukatla çalışmak büyük önem taşır.

Evlilik sözleşmesi daha sonradan değiştirilebilir mi?

Evet, evlilik sözleşmesi eşlerin ortak iradeleriyle ve yine Noter huzurunda resmi şekilde her zaman değiştirilebilir. Eşler, yaşamsal koşullarının değişmesi, yeni bir malvarlığı edinimi veya farklı beklentiler nedeniyle mevcut mal rejimlerini veya sözleşme hükümlerini değiştirmek isteyebilirler. Yapılan değişiklikler de orijinal sözleşmenin tüm geçerlilik koşullarına uymak zorundadır. Bu esneklik, eşlerin değişen ihtiyaçlarına göre hukuki düzenlemeler yapmalarına olanak tanır.

Evlilik sözleşmesi miras haklarını etkiler mi?

Evlilik sözleşmesi, eşlerin mal rejimi ile ilgili düzenlemeleri içerdiğinden, eşlerden birinin vefatı halinde diğer eşin miras payını dolaylı olarak etkileyebilir. Özellikle mal ortaklığı gibi rejimlerde, sağ kalan eşin malvarlığı tasfiye edildikten sonra miras payı belirlenir. Ancak, miras hukukunun emredici hükümleri ve saklı paylı mirasçıların hakları, evlilik sözleşmesi ile bertaraf edilemez. Mirasçılıktan feragat gibi konular, evlilik sözleşmesi ile değil, ayrı bir miras sözleşmesi ile düzenlenmelidir. Bu nedenle, miras haklarının korunması amacıyla evlilik sözleşmesi ve vasiyetname gibi belgelerin birlikte değerlendirilmesi ve bir miras avukatından da hukuki destek alınması önerilir.