Güven Kötüye Kullanma Suçu (TCK 155): Emanet Edilen Malı Kullananın Cezası, Şikayet Süresi ve Yargıtay 2026

Güven Kötüye Kullanma Suçu Nedir? TCK 155’in Tanımı

Bir tanıdığınıza arabanızı emanet ediyorsunuz, o da arabayı kendi adına satıyor. Kiracınızdan depozito olarak aldığınız parayı kendi borcunu ödemek için harcıyorsunuz. Tamirciye bakılması için bıraktığınız telefonu başka birine devrediyor. Tüm bu örneklerde ortak nokta, malın size güvenildiği hâlde bu güveni kendi yararınıza kullanmanızdır. Türk Ceza Kanunu bu davranışı 155. maddede “güven kötüye kullanma” suçu olarak tanımlamıştır.

Yasa koyucunun koruduğu değer yalnızca mülkiyet değil, aynı zamanda insanlar arasındaki güven ilişkisidir. Suç, iki kişi arasındaki hukuka uygun emanet veya kullanım ilişkisinin ihlalinde ortaya çıkar. Bu nedenle malı hiçbir hakkı olmadan alan kişi hırsızlık suçundan, sizi aldatarak malı elinden çıkaran kişi dolandırıcılık suçundan, malı hukuka uygun olarak aldığı hâlde sonra kendi yararına kullanan kişi ise güven kötüye kullanma suçundan sorumlu tutulur.

Suçun temel tanımı şöyledir: Başkasına ait olup da belirli bir şekilde korunmasına, geri verilmesine ya da belirli bir amaçla kullanılmasına mevcut durum ve sözleşmeye göre yükümlü olan kişinin, bu yükümlülüğüne aykırı davranarak o mal üzerinde kendisinin veya başkasının yararına kullanması, güven kötüye kullanma suçunu oluşturur. Kısacası suçun özü, hukuka uygun ele geçirme sonrası hukuka aykırı kullanmadır.

Suçun Maddi Unsurları: Emanet İlişkisi, Kullanma ve Zarar

Güven kötüye kullanma suçunun oluşabilmesi için üç temel unsurun birlikte gerçekleşmesi gerekir. Yargıtay 5. Ceza Dairesi’nin yerleşik uygulamalarında bu unsurlar titizlikle aranır; biri eksikse suç oluşmaz.

1. Koruma, geri verme veya kullanma yükümlülüğü

Failin mal üzerinde meşru bir biçimde tasarruf yetkisi bulunmalı ama bu yetki sınırlı olmalıdır. Emanet sözleşmesi, kira, ödünç, aracı hizmetleri, tamir işleri, vekalet ilişkisi veya iş sözleşmesi bu yükümlülüğü doğuran hukuki ilişkilere örnek olarak gösterilebilir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre bu ilişkinin varlığı tanık beyanı, yazılı sözleşme, mesajlaşma kayıtları veya banka hareketleriyle ispatlanabilir; emanet ilişkisi ispatlanamayan dosyalarda beraat kararı verilmesi olağandır.

2. Yükümlülüğe aykırı davranış

Fail, malı üzerinde anlaşılanın dışında kendisinin veya üçüncü bir kişinin yararına kullanmalıdır. Malı satmak, rehnek vermek, kiraya vermek, tüketmek, başkasına devretmek veya sözleşmede öngörülmeyen bir amaçla kullanmak bu kapsamdadır. Buradaki kritik nokta kullanımın mutlaka yarar sağlama amacı taşımasıdır; salt özensiz davranarak malı zarara uğratmak bu suçu değil, taksirli suçları gündeme getirir.

3. Mağdur açısından zarar

Yargıtay’ın uygulamasında mağdurun mal üzerindeki hükümranlığının ihlal edilmesi zarar olarak kabul edilir; ayrıca malın piyasa değeri üzerinden maddi zarar hesaplanabilir. Emanet ilişkisinin sona ermesinden sonra malın iade edilmemesi tek başına bu suçu oluşturmaz; kullanmanın yükümlülük sürerken gerçekleşmesi gerekir. Bu ayrım, borçlu ile fail arasındaki çizgiyi çizen en önemli kriterdir.

Dolandırıcılıktan Farkı Nedir? En Sık Karıştırılan Suçlar

Pratikte güven kötüye kullanma en çok dolandırıcılık (TCK 157) ve hırsızlık (TCK 141) suçlarıyla karıştırılır. Fark, malın ele geçiriliş biçiminde saklıdır ve taktik açıdan dosyanın kaderini belirler.

Bu ayrımın pratik sonucu şudur: Karşı taraf malı size gerçeğe uygun olarak devretti, gerçek ilişki emanetti ve sonradan bozulduysa güven kötüye kullanma söz konusudur. Sizi baştan kandırdı, hiç var olmayan bir gerekçeyle parayı veya malı aldıysa dolandırıcılık gündeme gelir. Yargıtay 5. Ceza Dairesi’nin yerleşik içtihatlarında, failin aldatma davranışı malın devrinden önce gerçekleşmişse dolandırıcılık, sonrasında gerçekleşmişse güven kötüye kullanma olarak nitelendirilir.

Borç ilişkisi açısından da kritik bir ilke vardır: Yalnızca borcunu ödemeyen bir alacaklı-muhatabın ceza takibine sokulması önlenmiştir. Elinde mal ya da para bulunan kişinin mevcut bir borç ilişkisi kapsamında tuttuğu tutar konusunda taraflar arasında uyuşuk varsa, uyuşmazlığın çözüm yolu hukuk mahkemesi veya icra-iflas yoludur; her ödenmeyen borç güven kötüye kullanma suçu değildir. Yargıtay, failin mala el koyduğunda meşru bir savunma veya zapt hakkına dayandığı dosyalarda ceza sorumluluğunun düşürüldüğü ilkesini sürekli uygulamaktadır.

Güven Kötüye Kullanma Suçunun Cezası Ne Kadar?

TCK 155/1 uyarınca suçun temel şeklinin cezası 6 aydan 2 yıla kadar hapis ve bin güne kadar adli para cezasıdır. Suç, temel hâliyle şikayete bağlıdır; mağdurun şikayeti olmaksızın soruşturma yürütülemez.

Kanun, bazı hâllerde suçun nitelikli biçimini düzenlemiştir. Suçun bir meslek veya sanatın, ticaretin ya da kamu hizmeti ve görevinin gereği olarak koruma veya gözetim altında bulunan mala karşı işlenmesi, temel şekle göre daha ağır yaptırımı gerekli kılar ve bu nitelikli hâllerde soruşturma ile kovuşturma şikayet koşuluna bağlı olmaksızın re’sen yürütülür. Örneğin bir galerinin emanet olarak aldığı aracı kendi borcu için kullanması, müşteri portföyünü yöneten bir finans kuruluşunun fonları yetkisi dışında değerlendirmesi bu kapsamda değerlendirilir.

Ceza belirlenirken hâkim, TCK 61 uyarınca failin geçmişi, sosyal ilişkileri, fiildeki kastın yoğunluğu ve zararın ağırlığını dikkate alır. Zararın boyutu, malın geri dönüp dönmediği, failin etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanıp yararlanmadığı ve ceza dilimini ciddi biçimde etkiler. Ayrıca hükmolunan ceza ertelenabilir, 2 yıl veya daha az süreli hapis cezaları seçenek yaptırımlara çevrilebilir ve HAGB (hükmün açıklanmasının geri bırakılması) kurumu bu suçta sıkça uygulama alanı bulur.

Şikayet Süresi, Zamanaşımı ve Etkin Pişmanlık (TCK 168)

Suçun temel şekli şikayete tabi olduğundan mağdur, fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren 6 ay içinde şikayetçi olmalıdır; bu süre hak düşürücü niteliktedir. Şikayet, Cumhuriyet Savcılığına, polis veya jandarmaya başvuruyla ya da doğrudan sulh ceza hâkimliğine iletilebilir. Suçun dava zamanaşımı süresi temel şekil için 8 yıldır.

Etkin pişmanlık bu suçta özel bir önem taşır çünkü TCK 168, dolandırıcılık ve güven kötüye kullanma suçları için özel etkin pişmanlık hükümleri öngörür. Fail, mağdurun uğradığı zararı kovuşturma başlamadan önce tamamen giderirse verilecek cezada büyük oranda indirim uygulanır; zararın kovuşturma başladıktan sonra giderilmesi hâlinde ise daha sınırlı bir indirim öngörülür. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasında zararın tamamen giderilmesi şarttır; kısmi ödeme indirim için tek başına yeterli değildir. Mağdur açısından bu kurumun pratik değeri büyüktür: Failin malı iade etme veya zararı ödeme motivasyonu, ceza indirimine bağlanmış olur.

Fail ile mağdurun anlaşması ceza takibini kendiliğinden düşürmez; şikayetten vazgeçme veya etkin pişmanlık hükümleri usulüne uygun biçimde uygulanmalıdır. Bu noktada sürelere dikkat edilmesi, hem fail hem mağdur yönünden hakkın korunması için kritik önemdedir.

Yargıtay Uygulaması: Emsal İçtihat İlkeleri

Güven kötüye kullanma suçuna ilişkin içtihatlar ağırlıklı olarak Yargıtay 5. Ceza Dairesi’nin kararlarıyla şekillenmiştir. Karar numaralarına atıf yapmadan önce her dosyanın kendi koşullarının esas alınması gerektiğini belirtmek isterim; ancak temasta sıkkıla uygulanan ilkeler şunlardır:

• Emanet ilişkisinin ispatı ilkesi: Suçun varlığı için malın hangi hukuki ilişkiyle failin eline geçtiğinin açıkça gösterilmesi gerekir. Yargıtay, emanet iddiasını destekleyen delil bulunmayan dosyalarda ispat külfetinin yerine getirilmediği gerekçesiyle beraate yönelmektedir.
• Borç ilişkisi istisnası: Taraflar arasında malın kullanımına ilişkin bir uyuşmazlık veya karşı alacak varsa olay ceza değil hukuk alanına girer. Failin kendi alacağına güvenerek tuttuğu mal üzerinden ceza sorumluluğu doğurulamaz.
• Kullanmanın zamanı: Yükümlülük sona erdikten sonra malın iade edilmemesi başlı başına bu suçu oluşturmaz; aykırı kullanım yükümlülük sürerken gerçekleşmelidir.
• Nitelikli hâl değerlendirmesi: Meslek, ticaret veya kamu görevi bağlantısı titizlikle incelenir; sıradan bir komşuluk ilişkisi nitelikli hâl sayılmaz.

Bu ilkeler, dosyanızın savunma ya da şikayet stratejisinin iskeletini oluşturur. Hangi ilkenin dosyanıza uygulanacağı, olayların somut kronolojisine ve eldeki delillere göre değişir; bu nedenle sürecin başında bir ceza hukuku avukatından görüş alınması isabetli olur.

Mağdurun Hakları: Malın İadesi ve Tazminat Davası

Ceza sürecini yürütmek tek başına mağdurun zararını karşılamaz. Güven kötüye kullanma mağduru, ceza davasının yanında hukuk yolunu da kullanabilir.

Öncelikle failin ceza yargılaması sırasında etkin pişmanlık kapsamında malı iade etmesi veya zararı ödemesi mümkündür. İade gerçekleşmezse mağdur, uğradığı maddi zarar için malın değerini talep eden bir alacak veya tazminat davası açabilir. Manevi zarara ilişkin talepler de malın çektiği işlev ve mağdurun yaşadığı güven kaybı bağlamında değerlendirilebilir; ancak manevi tazminatın kabulü hakimin takdirine bağlı olup her dosyada aranılmaz.

Ceza ve hukuk süreçleri birbirini bekletmez; şikayet süresi (6 ay) ceza yönünden işlemeye devam ederken hukuk davası için genel zamanaşımı hükümleri işler. Ayrıca ceza mahkemesindeki mahkûmiyet kararı, hukuk mahkemesinde zararın ispatı yönünde önemli bir delil değerliği taşır. İki yolun birlikte ve koordineli biçimde kullanılması, hem malın geri alınması hem zararın tazmini bakımından en güçlü stratejidir.

Dava dilekçenizin ekinde emanet ilişkisini gösteren sözleşme, mesajlaşma, tanık listesi ve malın değerini gösterir belgelerin eksiksiz sunulması, süreci hızlandırır ve ispat külfetini karşılar. Dosya hazırlığı aşamasında uzman desteği almak, hem ceza şikayeti hem tazminat davası yönünden fark yaratır.

Yazan: Av. Arı | İstanbul Barosu

Sık Sorulan Sorular

Güven kötüye kullanma suçunda şikayet süresi ne kadar?

Suçun temel şekli şikayete tabidir. Mağdur, fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren 6 ay içinde şikayetçi olmak zorundadır; bu süre hak düşürücü nitelik taşıdığı için geçilmesi hâlinde ceza takibi yapılması pratikte mümkün olmaz. Sürenin başlangıcı genellikle malın aykırı kullanımının öğrenildiği gündür; şu kadar var ki suçun işlendiği tarih ile öğrenme tarihi arasındaki fark da hesaba katılmalı ve ihtilaflı durumlarda sürenin başlangıcı hakim tarafından somut olaya göre belirlenir. Şüpheli durumlarda süreyi bekletmeden şikayet dilekçesini vermek en güvenli yoldur.

Emanet edilen para harcandıysa suç oluşur mu?

Evet, para da TCK 155 kapsamında değerlendirilen bir menkul mal olarak korunur. Bir kimseye belirli bir amaçla teslim edilen paranın bu amacın dışında, failin veya başkasının yararına harcanması güven kötüye kullanma suçunu oluşturur. Örneğin depozito olarak alınan paranın kişisel borçlara kullanılması, bir iş için toplanan paranın farklı amaçla değerlendirilmesi tipik örneklerdir. Burada önemli olan, paranın hangi amaçla teslim edildiğinin ispatıdır; yazılı belge, mesaj kaydı veya tanık beyanı bu ispatı güçlendirir. Yargıtay, amaç dışı kullanım ispatlandığında suçun oluştuğunu kabul eden yerleşik bir uygulama izlemektedir.

Borcumu ödemeyen kişi için güven kötüye kullanma şikayeti yapabilir miyim?

Her ödenmeyen borç bu suçu oluşturmaz. Yargıtay’ın köklü içtihatlarına göre elinde mal veya para tutan kişinin mevcut borç ilişkisi kapsamında tuttuğu tutara ilişkin bir uyuşmazlık varsa, olayın çözüm yeri hukuk mahkemesi veya icra dairesidir. Ceza yolunun kullanılabilmesi için malın teslim amacının ihlal edildiğinin ve failin bunu kendi yararına kullandığının açık biçimde ortaya konulması gerekir. Karşı tarafın geçerli bir alacak veya zapt hakkına dayandığı dosyalarda ceza sorumluluğu gündeme gelmez. Bu nedenle şikayet öncesi olayın borç ilişkisi mi emanet ilişkisi mi olduğunun net biçimde analiz edilmesi gerekir.

Güven kötüye kullanma suçunda etkin pişmanlık nasıl işler?

TCK 168, dolandırıcılık ve güven kötüye kullanma suçlarında özel etkin pişmanlık düzenlemesi getirir. Fail, mağdurun zararını kovuşturma başlamadan önce tamamen giderirse verilecek cezada yüksek oranda indirim uygulanır; zararın kovuşturma başladıktan sonra giderilmesi hâlinde ise daha sınırlı bir indirim öngörülür. Yargıtay uygulamasında zararın tamamen giderilmesi şartı arandığından kısmi ödemeler tek başına indirim için yeterli değildir. Mağdur açısından bu kurum, malın geri kazanılması için önemli bir yaptırım motivasyonu sağlar; fail açısından ise ceza pazarlığının hukuki çerçevesini oluşturur.

Suçun nitelikli hâlinde şikayet gerekir mi?

Gerekmez. Suçun temel şekli şikayete tabi olmakla birlikte, meslek ve sanatın, ticaretin veya kamu hizmeti ve görevinin gereği olarak koruma veya gözetim altında bulunan mala karşı işlenmesi gibi nitelikli hâllerde soruşturma ve kovuşturma re’sen yürütülür. Yani bu durumda mağdurun 6 aylık şikayet süresine bağlı kalması gerekmez; Cumhuriyet Savcılığı bilgi edindiğinde kendiliğinden harekete geçebilir. Nitelikli hâlin varlığı, failin malı hangi sıfatla elinde bulundurduğuna bağlı olarak belirlenir ve somut olayın koşullarına göre değerlendirilir.

Mağdur ceza davasının yanında tazminat da alabilir mi?

Evet, alabilir. Ceza süreci failin cezalandırılmasını sağlar ama mağdurun maddi kaybını otomatik olarak karşılamaz. Mağdur, malın iadesini veya bedelinin ödenmesini istemek üzere hukuk mahkemesinde dava açabilir; uğradığı manevi zarar için de tazminat talebi ileri sürebilir. Ceza mahkemesindeki mahkûmiyet kararı, hukuk mahkemesinde zararın ispatı açısından önemli delil değerliğindedir. Ceza şikayeti için 6 aylık süre ile hukuk davasındaki zamanaşımı süreleri ayrı ayrı işlediğinden iki yolun koordineli biçimde, mümkünse aynı dosya hazırlığıyla yürütülmesi en sağlıklı sonuç verir.

Sonucu Etkileyen Adımlar ve Doğru Destek

Güven kötüye kullanma dosyaları, görünürde basit olsalar da emanet ilişkisinin ispatı, kullanımın zamanlaması ve borç ilişkisi istisnası gibi teknik noktalarda hızla karmaşıklaşır. Mağdur iseniz 6 aylık şikayet süresini kaçırmamanız, delillerinizi (sözleşme, mesajlaşma, tanık, banka kaydı) derhal düzenlemeniz gerekir. Fail iseniz etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanma stratejiniz, kovuşturma aşamasına göre zamanlaması doğru kurulduğunda cezanızın ciddi biçimde azalmasını sağlayabilir.

Her iki taraf için de sürecin ilk günlerinde alınan hukuki görüş, dosyanın seyrini belirler. İstanbul genelinde ceza şikayeti dosyaları, savcılık ifadeleri ve tazminat davaları dahil süreçte bize ulaşabilir, dosyanızın somut koşullarına göre hazırlanmış bir değerlendirme isteyebilirsiniz.