Vekaletle Anlaşmalı Boşanma Nasıl Yapılır?

Yurt dışında yaşıyorsunuz; işiniz, oturum izniniz ya da çocuklarınız yüzünden Türkiye’ye gelmeniz kolay değil. Ama evliliği bitirmek, yeni bir sayfa açmak istiyorsunuz. Bu tabloda en büyük soru şu: “Duruşmaya gelmeden boşanabilir miyim?”

2 Mayıs 2023’e kadar bu sorunun cevabı büyük ölçüde hayırdı. O tarihe kadar yürürlükteki düzenleme, anlaşmalı boşanma davasında tarafların mahkemeye bizzat başvurmasını ve duruşmada bizzat bulunmasını şart koşuyordu. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi de bu şartı mutlak bir kural olarak uyguluyor, eşin duruşmadaki iradesinin vekâletle açıklanmasına içtihatlarıyla izin vermiyordu. Bu yüzden yurt dışındaki eşler ya Türkiye’ye gelmek zorunda kalıyor ya da boşanma süreci aylara, kimi zaman yıllara yayılıyordu.

7433 sayılı Kanun’la yapılan değişiklik bu tabloyu kökten değiştirdi. Bugün anlaşmalı boşanmada eşler duruşmaya bizzat katılabilecekleri gibi yalnızca vekilleri aracılığıyla da katılabiliyor. Bu rehberde vekaletle anlaşmalı boşanmanın şartlarını, yurt dışından vekaletname hazırlama ve onaylama sürecini, vekaletnamede bulunması gereken yetkileri, dava sürecini ve İstanbul’daki mahkeme pratiğini adım adım anlatıyoruz.

Yazan: Av. Arı | İstanbul Barosu | Bu makale hukuki bilgilendirme amaçlıdır, danışmanlık yerine geçmez.

Vekaletle Anlaşmalı Boşanma Mümkün mü?

Mümkündür; ancak bu imkân görece yenidir. 7433 sayılı Kanun (Resmî Gazete: 2 Mayıs 2023, Sayı: 32178), Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin üçüncü fıkrasında değişiklik yaparak “tarafların duruşmada bizzat bulunması” şartını, eşlerin bizzat veya vekilleri aracılığıyla duruşmaya katılabilmeleri şeklinde yeniden düzenlemiştir. Değişiklikten sonra yurt dışında yaşayan bir eş, Türkiye’ye gelmeden, yetkili kılınmış avukatı aracılığıyla anlaşmalı boşanma davasında duruşmaya katılabilmekte ve boşanma gerçekleşebilmektedir.

Değişiklik öncesinde Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin yerleşik uygulaması, bu şartın usulüne ilişkin mutlak bir kural olduğu ve eşin duruşmadaki boşanma iradesinin bizzat açıklanması gerektiği yönündeydi. Aynı dönemde yurt dışındaki eşler için pratikte tek istisna, mahkemenin uygun görmesi hâlinde ses ve görüntü aktarımıyla (video konferansla) duruşmaya katılma imkânıydı; bu da mahkemenin takdirine bağlı ve her dosyada kullanılabilen bir yol değildi.

Bugün uygulama şöyledir: Yurt dışındaki eş, Türkiye’deki avukatına “anlaşmalı boşanma davası açma, protokolü sunma ve onaylama, duruşmalara katılma” yetkilerini içeren bir vekaletname verir. Avukat bu vekaletnameyle davayı açar, duruşmada eşin boşanma iradesini açıklar ve mahkeme şartların varlığını tespit ederek boşanmaya karar verir. Mahkeme, gerekli görmesi hâlinde eşleri duruşmada dinlemeye de yetkilidir; bu nedenle vekaletnamede beyan yetkisinin açıkça düzenlenmesi önemlidir.

Anlaşmalı Boşanmanın Şartları Nelerdir? (TMK m. 166/3)

Vekaletle boşanma, anlaşmalı boşanmanın genel şartlarına bağlıdır. Türk Medeni Kanunu madde 166/3 uyarınca aranan şartlar şunlardır:

• Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması. Daha kısa süreli evliliklerde anlaşmalı boşanma yolu kullanılamaz; boşanma ancak genel boşanma sebepleriyle (TMK m. 166/1) talep edilebilir.
• Eşlerin boşanma ve sonuçları üzerinde anlaşması. Velayet, çocukla kişisel ilişki, nafaka, mal rejiminin tasfiyesi ve varsa tazminat gibi tüm fer’î konularda mutabakat gerekir.
• Protokolün düzenlenip mahkemeye sunulması. Boşanma ve sonuçlarını düzenleyen protokol dava dilekçesine eklenir; protokolü mahkemeye sunma işi avukat eliyle yapılabilir.
• Duruşmaya bizzat veya vekille katılım. 7433 sayılı Kanun sonrası eşler bizzat bulunabileceği gibi yalnızca vekilleri aracılığıyla da duruşmaya katılabilir.
• Hâkimin irade serbestliğini tespiti. Hâkim, eşlerin boşanma iradesinin serbestçe açıklanmasını ve ayırt etme gücünün bulunduğunu gördüğünde boşanmaya karar verir.

Protokolde yer alan edimler — nafaka, tazminat ve mal paylaşımına ilişkin tasarruflar — boşanma kararı kesinleştiği anda geçerlilik kazanır. Ayrıca aynı düzenleme paketiyle yoksulluk nafakasında da yeni bir kural getirilmiş, nafaka süresinin evlilik birliğinin devam süresiyle sınıflandırılması ve on yıldan uzun süren evliliklerde süre sınırının uygulanmaması hükme bağlanmıştır (TMK m. 175).

Bir noktaya dikkat: Aile hukukuna ilişkin davalarda arabuluculuk dava şartı değildir; arabuluculuk isteğe bağlıdır. Anlaşmalı boşanmada zaten taraflar mutabık olduğundan ayrıca arabuluculuk süreci gerekmez.

Yurt Dışından Vekaletname Nasıl Hazırlanır? Apostil ve Konsolosluk Onayı

Vekaletle boşanmanın en kritik aşaması vekaletnamenin usulüne uygun hazırlanmasıdır. Yurt dışında düzenlenen vekaletnamenin Türkiye’de geçerli olabilmesi için üzerindeki imza ve tasdiklerin Türk makamlarınca tanınması gerekir. Uygulama üç senaryoda ilerler:

Vekaletnamenin düzenlendiği yer	Gerekli onay
T.C. Büyükelçiliği / Başkonsolosluğu	Ek onay gerekmez; işlem Türk hukukuna göre ve genellikle Türkçe yapılır (tercüme çoğu kez gerekmez)
Apostil sözleşmesine taraf bir ülkede yerli noter	Noter tasdiki + o ülkenin yetkili makamınca verilen apostil (Lahey Apostil Sözleşmesi, 1961)
Apostil sözleşmesine taraf olmayan bir ülkede yerli noter	Yerli noter tasdiki + T.C. Büyükelçiliği/Başkonsolosluğu tasdiki (konsolosluk onayı)

Pratik adımlar şöyledir:

1. Avukatınızla metni netleştirin. Vekaletname, Türkiye’deki avukatınızın yönlendirmesiyle hazırlanmalıdır; hangi yetkilerin yazılacağı dosyanıza göre belirlenir.
2. Noter veya konsolosluk önünde imzalayın. Kimlik/pasaport ve varsa oturma izni belgenizle gidilir; bazı ülkelerde tanık gerekebilir.
3. Onay şerhini (apostil/konsolosluk) alın. Apostil, o ülkenin belirlediği yetkili makamdan (genellikle dışişleri bakanlığı ya da yetkili mahkeme) alınır.
4. Türkçe tercüme yaptırın. Yabancı dilde düzenlenen vekaletname için yeminli tercüman çevirisi ve çevirinin onayı gerekir.
5. Orijinal nüshayı Türkiye’ye ulaştırın. Mahkemeye sunulacak nüsha orijinal olmalıdır; kargolamadan önce avukatınıza kopyasını dijital olarak gönderip kontrol ettirmeniz süreci hızlandırır.

Vekaletnamede Bulunması Gereken Yetkiler

Anlaşmalı boşanmada avukat, sıradan bir dava vekâletinden daha geniş yetkiler taşır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu madde 82 uyarınca sulh, feragat ve kabul gibi işlemler için vekaletnamede açıkça yetki verilmesi gerekir. Bu nedenle “genel dava vekaletnamesi” yetmez; metinde aşağıdaki yetkilerin özellikle yer alması gerekir:

• Anlaşmalı boşanma davası açma; TMK m. 166/3 kapsamında protokolü mahkemeye sunma, imzalama, onaylama ve değiştirme
• Duruşmalara bizzat katılma; eşin boşanma iradesini ve protokol yönündeki onayı mahkeme huzurunda beyan etme
• Sulh, feragat ve kabul yetkisi (HMK m. 82 gereği açıkça yazılmalı)
• Tebligat alma; karar ve kesinleşme şerhi işlemlerini takip etme
• Gerek görülmesi hâlinde temyiz ve istinaf konularında feragat
• Nüfus ve diğer resmî işlemlerde (kimlik, soyadı değişikliği bildirimi gibi) temsil

Deneyimimizde en sık yapılan hata, yurt dışındaki eşin bulunduğu ülkenin standart “dava vekaletnamesi”ni imzalaması ve Türkiye’de sürecin başlamasıdır. Eksik yetki, mahkemece fark edildiğinde duruşma ileri bir tarihe ertelenir; bu da aylar kaybettirir. Vekaletnameyi imzalamadan önce mutlaka Türkiye’deki avukatınıza okutun.

Vekaletle Boşanma Süreci Adım Adım Nasıl İşler?

Süreç, her iki eşin de tam yetkili avukatla temsil edildiği dosyalarda genellikle tek duruşmayla sonuçlanır. Aşamalar şöyledir:

1. Protokol mutabakatı: Eşler velayet, nafaka, kişisel ilişki, ziynet ve mal paylaşımı, tazminat konularında anlaşır; protokol avukatça yazılır.
2. Vekaletname: Yurt dışındaki eş, yukarıda açıklanan onay zinciriyle vekaletnameyi düzenler ve orijinal nüshayı Türkiye’ye ulaştırır.
3. Davanın açılması: Dava, yetkili aile mahkemesinde açılır. Yetki genel kural olarak davalı eşin yerleşim yeri mahkemesine aittir; her iki eş de yurt dışında yaşıyorsa Türkiye’deki son yerleşim yerleri esas alınabilir. Avukatınız uygun mahkemeyi dosyanıza göre belirler.
4. Tebligat ve cevap: Türkiye’deki eşe tebligat yapılır; anlaşmalı dosyalarda itiraz beklenmez. Yurt dışına tebligat gereken durumlarda süre konsolosluk yolu nedeniyle uzayabilir; bu nedenle davalı eşin de vekâlet vermesi süreci ciddî biçimde hızlandırır.
5. Duruşma: Avukat(lar) duruşmaya katılır; boşanma iradesi ve protokol onayı vekâlet yoluyla açıklanır. Mahkeme irade serbestliğini ve şartların varlığını tespit eder.
6. Karar ve kesinleşme: Anlaşmalı boşanma kararları temyiz edilemez (HMK m. 362); karar duruşma sonrası hükmen kesinleşir.
7. Nüfus tescili: Kesinleşen karar mahkemece nüfus müdürlüklerine bildirilir; kimlik ve soyadı işlemleri için Türkiye’de bir vekil görevlendirilmesi pratik kolaylık sağlar.

Süre konusunda gerçekçi bir beklenti kurmak gerekir: Vekaletname, onay ve kargo aşaması ülkeye göre birkaç hafta sürebilir; dava açılışından ilk duruşmaya kadar geçen süre mahkemenin iş yüküne göre değişir. Her iki eşin de yetkili avukatla temsil edildiği dosyalarda duruşma tek oturumda sonuçlanır ve karar aynı gün kesinleşir.

İstanbul’da Vekaletle Boşanma Pratiği Nasıl İşler?

İstanbul, Türkiye’de aile mahkemelerinin en yoğun çalıştığı illerinden biridir; boşanma dosyaları ağırlıkla İstanbul Adliyesi (Çağlayan) ile Anadolu Adliyesi’ndeki aile mahkemelerinde görülür. Bu yoğunluk, ilk duruşma gününün tayin edilme süresini doğrudan etkiler. Dosyanızda vekaletname ve protokol eksiksizse, duruşma genellikle kısa sürer ve tek oturumda sonuçlanır.

Yurt dışı bağlantılı dosyalarda İstanbul pratikte iki avantaj sunar. Birincisi, İstanbul’da yurt dışından vekaletle boşanma dosyaları olağan görüldüğünden mahkemeler bu sürece aşinadır; yetki içeriği doğru olan bir vekaletname usulen sorun çıkarmaz. İkincisi, iki eş de yurt dışında yaşıyorsa ve son ortak yerleşim yeri İstanbul’da ise dava İstanbul’daki aile mahkemelerinde açılabilir; avukatınızın Türkiye’de dosya takibini kolaylaştırır.

İstanbul’da dosya açacak yurt dışındaki müvekkillerimiz için en büyük zaman kaybı tebligat değil, eksik vekaletnamedir. Bu nedenle İstanbul’da dava açılacaksa vekaletname metnini dava açılışından önce İstanbul’daki avukatınıza kontrol ettirmek, süreci haftalar kısaltır.

Vekaletle Boşanmada Sık Yapılan Hatalar

• Apostil unutmak: Yerli noterde onaylatılan ama apostil şerhi alınmayan vekaletname Türkiye’de işleme alınamaz; süreç baştan tekrar eder.
• Genel vekaletname vermek: Sulh, feragat ve kabul için açık yetki (HMK m. 82) yoksa mahkeme duruşmayı erteler.
• Protokol yetkisini yazmamak: “Protokolü imzalar ve onaylar” ifadesi bulunmayan vekaletnameyle avukat anlaşmalı boşanma protokolünü geçerli biçimde sunamaz.
• Süreli vekaletname: Altı ay gibi kısa sürelerle kısıtlanan vekaletname, yoğun mahkemelerde duruşma tarihi sarkarsa süresi dolabilir; süresiz düzenletmek güvenlidir. Ayrıca uzun süren dosyalarda vekaletnameden cayma (azil) ihtimaline karşı sürecin hızlı yürütülmesi gerekir.
• Güncel olmayan bilgiye dayanmak: 2023 öncesi dönemde kalmış “mutlaka bizzat gelmek gerekir” bilgisi hâlâ bazı kaynaklarda dolaşmaktadır; mevzuat artık böyle değildir.
• Tercümesiz yabancı dilde vekaletname: Yeminli tercümesi olmayan belge mahkemeye sunulduğunda ek süre doğar.

Sık Sorulan Sorular

Yurt dışında verilen vekaletname Türkiye’de geçerli mi?

Uygun onay zinciri tamamlandığında geçerlidir. Lahey Apostil Sözleşmesi’ne taraf bir ülkede noterde düzenlenen vekaletname, o ülkenin yetkili makamından alınan apostil şerhiyle Türkiye’de geçerlilik kazanır. Sözleşmeye taraf olmayan ülkelerde ise yerli noter tasdidinin T.C. Büyükelçiliği veya Başkonsolosluğunca onaylanması gerekir. T.C. dış temsilliğinde düzenlenen vekaletnamede ek onaya gerek yoktur. Yabancı dilde düzenlenen belgelere yeminli tercüme eklenmelidir. Onay eksikliği, dosyanın duruşmaya çıkmasına engel olur ve düzeltilene kadar süreç bekletilir.

Vekaletle anlaşmalı boşanma ne kadar sürer?

Süre iki aşamada belirlenir. Birinci aşama hazırlıktır: vekaletnamenin düzenlenmesi, apostil veya konsolosluk onayı, tercüme ve Türkiye’ye ulaştırılması ülkeye göre birkaç hafta sürebilir. İkinci aşama yargılamadır: dava açıldıktan sonra ilk duruşma, mahkemenin iş yüküne göre değişir. Her iki eşin de tam yetkili avukatla temsil edildiği ve protokolün eksiksiz olduğu dosyalarda duruşma tek oturumda sonuçlanır; anlaşmalı boşanma kararları temyiz edilemediğinden (HMK m. 362) karar hükmen kesinleşir. Türkiye’deki eşe tebligat gereken veya tek taraf avukatlı dosyalarda süre belirgin biçimde uzar; bu nedenle iki tarafın da vekâlet vermesi en hızlı senaryodur.

Çekişmeli boşanma da vekaletle yürütülebilir mi?

Evet, çekişmeli boşanma davasında da taraf avukatıyla temsil edilir ve dava boyunca avukat eliyle yürütülebilir; ancak iki önemli fark vardır. Birincisi, anlaşmalı boşanmada 7433 sayılı Kanun’la özel olarak vekille duruşmaya katılım açıkça öngörülmüştür; çekişmeli boşanmada hâkim, eşin kişisel beyanına (özellikle olayların anlatımına) ihtiyaç duyarsa dinlemek isteyebilir. İkincisi, çekişmeli davalarda tanık delili, keşif ve bilirkişi incelemesi gündeme gelebildiğinden süreç aylar veya daha uzun sürer ve karar temyiz yoluna gidebilir. Kısacası vekaletle yürütme her iki dava türünde de mümkündür; anlaşmalı boşanma, vekille katılımın en sorunsuz işledi ve en hızlı sonuçlanan türüdür.

Anlaşmalı boşanma protokolünü kim imzalar?

Protokol, eşlerin ortak mutabakatıyla düzenlenir ve dava dilekçesine eklenerek mahkemeye sunulur. Yurt dışındaki eş protokolü imzalayıp orijinal nüshayı avukatına ulaştırabileceği gibi, vekaletnamede protokolü onaylama ve imzalama yetkisi açıkça yer alıyorsa bu işlemler avukat aracılığıyla da yapılabilir. Kritik nokta şudur: nafaka, tazminat ve mal paylaşımına ilişkin tasarruflar, boşanma kararı kesinleştiği anda geçerlilik kazanır. Mahkeme duruşmada protokolün taraf iradeleriyle düzenlendiğini ve onaylandığını tespit eder; eksik veya muğlâk hükümler içeren protokoller duruşmanın ileri tarihe atanmasına yol açabilir.

Vekaletle boşanmanın masrafları nelerdir?

Masraflar dört kalemden oluşur: yurt dışında noter/konsolosluk ve apostil ücreti, gerekliyse yeminli tercüme bedeli, kargo gideri; Türkiye’de dava harcı ve mahkeme masrafları; avukatlık ücreti; ve nihayet karar sonrası kimlik yenileme gibi kişisel işlemlerin maliyeti. Boşanma davası maktu harca tabidir ve tutar her yıl yeniden belirlendiğinden güncel rakamı davanın açılacağı dönemde teyit etmek gerekir. Avukatlık ücreti, dosyanın karmaşıklığına ve vekâlet kapsamına göre serbestçe kararlaştırılır. Yurt dışından tek seferde ve eksiksiz vekaletname vermek, ertelenen duruşmaların doğuracağı ikinci masraf kümesini ortadan kaldıran en etkili tasarruf yoludur.

Yurt dışında alınan boşanma kararı Türkiye’de geçerli mi?

Kendiliğinden geçerli değildir. Yabancı bir mahkemeden alınan boşanma kararı, Türkiye’de kesin hüküm ve nüfus kayıtlarındaki medeni hâl açısından sonuç doğurması için tanıma ya da gerekirse tenfiz davasına konu edilir; bu dava Türkiye’de yetkili mahkemede açılır. Eğer amacınız Türkiye’de görülen tek bir dosyayla boşanmaksa, burada anlatılan vekalet yolu çoğu zaman yabancı mahkeme süreci artı tanıma davası toplamından daha hızlı ve öngörülebilirdir. Hangi yolun dosyanıza uygun olduğu eşlerin uyruğuna, bulunduğu ülkeye ve çocukların durumuna göre değişir; karar öncesi avukatınızla kıyaslama yapılması gerekir.

Yurt dışındayken Türkiye’den boşanmak istiyorsanız, sürecin büyük bölümü doğru hazırlanmış bir vekaletnameye bağlıdır. Vekaletle anlaşmalı boşanma dosyanızın değerlendirilmesi ve protokolünüzün hukuka uygun biçimde hazırlanması için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.