Mirasçının Saklı Payı (Mahfuz Hisse) Nedir? Oranlar, Hesap ve Tenkis 2026

Bir yakınınızın vefatından sonra tapunun, banka hesabının ya da aracın ölümünden önce tek bir çocuğa veya dışarıdan bir kişiye devredildiğini öğrenmek, miras ailelerinde en sık yaşanan şoklardan biridir. Mirasbırakan hayattayken malvarlığını bağışlamış, muvazaalı devir yapmış ya da vasiyetnameyle tanıdığı birine büyük kazandırma sağlamış olabilir. Türk Medeni Kanunu, bu durumda tüm mirasçıları korumaz; yalnızca saklı paylı mirasçıları korur. Mirasbırakanın bu mirasçıların asgari payını ihlal eden tasarrufları, tenkis davasıyla geri alınabilir hâle gelir. Bu rehberde saklı payın ne olduğunu, kimlere ve hangi oranlarda tanındığını, hesaplamanın nasıl yapıldığını ve tenkis davasının şartlarını 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuat ile Yargıtay içtihadı çerçevesinde adım adım inceliyoruz.

Yazan: Av. Arı | İstanbul Barosu | Bu makale hukuki bilgilendirme amaçlıdır, danışmanlık yerine geçmez.

Saklı pay (mahfuz hisse) nedir?

Saklı pay, Türk Medeni Kanunu’nun miras hukukunda bazı mirasçıları kayıran, onların yasal miras hakkından güvence altına aldığı asgari paydır. Eski kanun literatüründeki adıyla mahfuz hisse de aynı kavramı anlatır: mirasbırakanın iradesine rağmen dokunulamayan hisse. TMK m. 505 ve 506, mirasbırakanın özgür tasarruf yetkisini sınırlandırarak bu payı güvence altına alır. Mirasbırakan, vasiyetname veya bağış yoluyla malvarlığını dilediği gibi yönlendirebilir; ancak bu tasarruflar saklı paylı bir mirasçının saklı payını ihlal ediyorsa, ihlal eden kısım hâkim kararına bağlı olarak geçersizleşir.

Pratikteki anlamı şudur: örneğin mirasbırakanın eşi ve iki çocuğu varsa, üçünün yasal miras payının dörtte üçü saklı paydır. Mirasbırakan, terekesinin ancak kalan dörtte birlik kısmını (özgür tasarruf nisbini) bir üçüncü kişiye, hayır kurumuna ya da mirasçılardan birine bağışlayabilir. Bu sınırı aşan tasarruflar, saklı paylı mirasçılardan birinin tenkis talebiyle, ihlal ettikleri ölçüde etkisiz hâle getirilir. Dikkat edilmesi gereken nokta, saklı payın kendiliğinden geri gelmemesidir; ihlalin tespiti ve tasarrufun indirilmesi için mirasçının mahkemeye başvurması gerekir.

Saklı paylı mirasçılar kimlerdir? (Zümre sistemi)

Türk miras hukuku mirasçıları zümre adı verilen gruplara ayırır ve saklı payı yalnızca belirli zümrelerdeki mirasçılara tanır. TMK m. 506’ya göre saklı paylı mirasçılar şunlardır:

• Birinci zümre: Mirasbırakanın altsoyu (çocukları, torunları), ana ve babası. Sağ kalan eş de altsoyla birlikte birinci zümre hükümlerine göre mirasçı olur.
• İkinci zümre: Mirasbırakanın kardeşleri (altsoy ve ana-baba hayatta değilse). Kardeşlerin saklı payı yasal paylarının dörtte biridir.
• Sağ kalan eş: Hangi zümreyle birlikte mirasçı olursa olsun daima saklı paylıdır.

Buna karşılık üçüncü zümre mirasçıları — yani dede, nine ve amca, hala, yeğen gibi kol hısımları — hiçbir koşulda saklı paylı değildir. Mirasbırakan, üçüncü zümrenin tamamî miras payını özgür tasarrufuyla ortadan kaldırabilir; bu mirasçıların tenkis davası açma hakkı yoktur. Aynı şekilde üvey çocuk, gelin, damat veya nişanlı gibi aile bağları da saklı pay oluşturmaz. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi’nin 2013/16310 Esas, 2014/3528 Karar sayılı kararında da vurgulandığı üzere, tenkis hesabına geçilmeden önce kimlerin saklı paylı mirasçı olduğunun ve zümre sıralamasının doğru tespit edilmesi gerekir; aksi hâlde yapılan hesap baştan hatalıdır.

Saklı pay oranları: yasal pay ve saklı pay tablosu

Saklı payı hesaplamanın tek formülü vardır: önce murisin ölümü anındaki yasal miras payı belirlenir, sonra birinci zümre mirasçıları ile eş için bu payın dörtte üçü, kardeşler için dörtte biri saklı pay olarak alınır. En sık görülen mirasçı kombinasyonlarında hesap şöyle işler:

Somut bir örnekle: murisin geride 8.000.000 TL değerinde bir taşınmaz, eşi ve iki çocuğu kalmış olsun. Her çocuğun yasal payı 3/8 (3.000.000 TL), eşin yasal payı 1/4 (2.000.000 TL)’tür. Saklı pay hesabında her çocuğun saklı payı 9/32 (2.250.000 TL), eşin saklı payı 3/16 (1.500.000 TL) olur. Üç mirasçının saklı payları toplandığında 6.000.000 TL, yani terekenin dörtte üçü saklı pay altındadır; muris hayatta iken özgürce tasarruf edebileceği miktar en fazla 2.000.000 TL’dir. Muris, bu taşınmazı ölmeden önce örneğin bir tanıdığına bağışlamışsa, taşınmazın ancak bu 2.000.000 TL’lik kısma denk gelen bölümü bağışta geçerli kalır; kalanı çocukların ve eşin saklı payları oranında tenkis edilir.

Muris saklı payı ihlal eden tasarruf yaparsa ne olur? Tenkis nedir?

Tenkis, kelime anlamıyla indirim demektir; hukuki anlamı ise TMK m. 560-566’da düzenlenen, mirasbırakanın saklı payı ihlal eden tasarruflarının mahkeme kararıyla ihlal ettikleri ölçüde geçersiz kılınması ve kazandırmanın saklı pay sınırına kadar indirilmesidir. Tenkis davasını yalnızca saklı paylı mirasçılar açabilir; diğer mirasçılar, alacaklılar veya üçüncü kişiler bu davaya yetkili değildir. Dava sonucunda tasarruf bütününden ortadan kalkmaz; yalnızca saklı payı aşan bölümü düşer. Örneğin muris terekenin yarısını vasiyetnameyle bir dosta bırakmışsa ve özgür tasarruf nisbi dörtte biriden fazlaysa, dava kazanılırsa tasarruf dörtte bir sınırında geçerli sayılır, aşan kısım saklı paylı mirasçılara döner.

Önemli bir sınır daha vardır: tenkis her bağışı otomatik olarak bozmaz. Muris, saklı payların toplamının dışında kalan özgür tasarruf nisbi içinde dilediği tasarrufu yapabilir. Tenkis talebinin kabulü için murisin tasarrufları sonrasında saklı paylı mirasçıların saklı paylarının ihlal edilmiş olması, başka bir deyişle terekenin aktif eksilmesi gerekir. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi’nin 2022/1805 Esas, 2022/4600 Karar sayılı ve 29.06.2022 tarihli kararında belirtildiği üzere, bu değerlendirme somut delillerle yapılır; saklı pay ve tereke hesabı eksik incelemeyle yapılmışsa hüküm kurulamaz.

Hangi tasarruflar tenkise tabidir?

TMK m. 560, tenkise tabi tasarrufları sayar. bu liste, yalnızca vasiyetnameyle yapılan kazandırmaları değil, murisin hayattayken yaptığı bir dizi devir ve kazandırma işlemi de kapsar. Pratikte en sık karşılaşılan tenkis konusu tasarruflar şunlardır:

• Bağışlamalar: Murisin hayattayken ivazsız (karşılıksız) yaptığı her türlü kazandırma; tapu devri, araç devri, büyük ölçekli para havalesi dahil.
• Eş ve altsoy dışındaki mirasçılara yapılan ölüme bağlı tasarruflar: Örneğin murise kardeşi veya yeğeni için vasiyet bırakması.
• Gizli kazandırmalar: Murisin edindiği malları nereden edindiğini göstermeksizin üçüncü kişiye devretmesi veya malvarlığına katması.
• Gerçeğe aykırı görünümdeki işlemler: Muvazaalı devirler, olayı başka gösterme, alt değer üzerinden yapılan trampa veya satışlar. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 2015/1512 Esas, 2016/7 Karar sayılı kararında açıklandığı üzere, mirasbırakanın gerçek iradesine uymayan göstermelik devirler muvazaa nedeniyle geçersizdir ve tenkis kapsamında değerlendirilir.
• Ölünceye kadar bakma sözleşmeleri ve benzeri tasarruflar: TMK m. 562 uyarınca bu sözleşmeler ve hayat sigortası benzeri düzenlemeler de bağışlama hükümlerine tabi tutulur.

Ancak her işlem tenkis kapsamına girmez. Murisin normal yaşam giderleri, düzenli ve makul ölçüdeki ailevi yardımlar, gerçek bir bedel karşılığında yapılmış ve rayiç değerine uygun satışlar tenkise tabi değildir. Ayrıca ispat yönünden hatırlatmak gerekir: tenkis davasında tasarrufun varlığını ve saklı pay ihlalini ispat yükü davacı saklı paylı mirasçıdadır.

Tenkis davası nasıl açılır? Süreler ve Yargıtay pratiği

Tenkis davası, görev yönünden asliye hukuk mahkemesinde görülür; yetkili mahkeme ise HMK m. 12 uyarınca mirasın açıldığı yer, yani murisin son yerleşim yeri mahkemesidir. İstanbul’da oturan bir murisin bıraktığı tereke için dava, murisin son adresinin bulunduğu İstanbul Anadolu ya da Avrupa Yakası asliye hukuk mahkemelerinde açılır. Dava, tenkise tabi tasarruftan kazanç sağlayan kişiye (davalıya) karşı yöneltilir; birden fazla tasarruf varsa hepsi aynı davada toplanabilir.

Süre yönünden kural TMK m. 573’te yazılıdır: saklı paylı mirasçı, tasarrufu ve saklı payının ihlal edildiğini öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde ve her hâlde murisin ölümünden başlayarak on yıl içinde tenkis davası açmak zorundadır. Yargıtay bu süreleri hak düşürücü nitelikte değerlendirir ve mahkemece re’sen gözetilir; süresi geçen talep, hukuki olarak haklı olsa bile dinlenmez. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre ‘öğrenme’, yalnızca işlemin varlığından haberdar olmayı değil, işlemin saklı payı ihlal ettiğinin öğrenilmesini de kapsar.

Hesaplama ve değerleme aşaması ise davaların en çok çıktığı noktadır. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi’nin 2017/4469 Esas, 2019/3752 Karar sayılı kararında belirtildiği üzere, tenkise tabi tasarrufun değeri murisin ölümü anındaki rayiç bedel üzerinden belirlenir; bağışın yapıldığı tarihteki değer esas alınamaz. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi’nin 2017/2295 Esas, 2017/3044 Karar sayılı ve 31.05.2017 tarihli kararında da tenkis hesabının uzmanlık gerektiren teknik bir işlem olduğu, hesap hatalarının bozma nedeni sayıldığı vurgulanır. Bu nedenle tenkis davasında dava dilekçesinden önce terekenin sağlam bir envanteri, varsa tereke defteri ve tapu kayıtlarının tümü ile murisin son bir yıldeki banka hareketlerinin toplanması pratikte belirleyici olur.

Saklı payı korumak için mirasçının yapması gerekenler

Tenkis sürecinde zaman en kritik değişkendir. Ölüm sonrası veraset ilamı alınır, murisin malları ve son yıllardaki devirleri (tapu, banka, araç, bağışlar) listelenir. Şüpheli işlemler varsa — özellikle ölüm öncesi iki yıl içinde yapılan ivazsız devirler ve aile içi göstermelik satışlar — tapu kayıtları ve banka dekontları ile birlikte bir avukata danışılarak süresi geçmeden dava açılır. İstanbul gibi büyük illerde tapu incelemesi ve bilirkişi raporu süreçleri uzayabildiğinden, dilekçenin ilk hazırlık aşamasında delil listesinin eksiksiz sunulması dosyanın seyrini hızlandırır. Mirasçılık belgesi, dava açmak için zorunlu değildir ancak mahkemeye sunulması süreci kolaylaştırır.

Sık sorulanlar

Saklı pay mirasın kaçta kaçıdır?

Tek bir oran yoktur; saklı pay, mirasçının zümresine ve kimlerle birlikte mirasçı olduğuna göre değişir. Birinci zümre mirasçıları (altsoy ve ana-baba) ile sağ kalan eşin saklı payı, kendi yasal miras paylarının dörtte üçüdür; ikinci zümredeki kardeşlerin saklı payı ise yasal paylarının dörtte biridir. Örneğin eş ve iki çocuk mirasçıysa, çocukların toplam saklı payı 9/16, eşin saklı payı 3/16’dır; böylece terekenin dörtte üçü saklı pay güvencesi altındadır ve mirasbırakan ancak kalan dörtte birlik kısım üzerinde özgürce tasarruf edebilir. Bu nedenle ‘saklı pay mirasın yarısı mıdır’ gibi genel bir cevap vermek mümkün değildir; her dosyada önce yasal pay, sonra saklı pay hesaplanır.

Saklı payından feragat etmek mümkün mü?

Evet, ancak ancak mirasbırakan sağ iken ve TMK’nın aradığı sıkı şekil şartlarına uyularak mümkündür. Mirasçı, mirasbırakanla yaptığı resmî şekle uygun feragat sözleşmesiyle gelecekteki yasal miras hakkından feragat edebilir; bu sözleşme noter huzurunda, tarafların iradelerinin karşılıklı ve açık biçimde açıklanmasıyla kurulur. Buna karşılık mirasçının feragat sözleşmesi yapmadan yalnızca sözlü olarak ‘bana miras düşmesin’ demesi ya da paylaşım toplantısında çekimser kalması feragat sayılmaz. Feragat sözleşmesi yapılmamışsa mirasçı, murisin ölümünden sonra saklı payını tenkis davasıyla arayabilir. Feragat sözleşmelerinin geçerliliği de Yargıtay’ın sık incelediği konulardandır; sözleşmenin gerçek iradeyi yansıtıp yansıtmadığı her somut olayda ayrıca değerlendirilir.

Babam malını bağışladı, saklı payımı nasıl alırım?

İlk adım, bağışın niteliğini ve saklı pay ihlalinin olup olmadığını netleştirmektir. Veraset ilamı alınır, murisin tüm malvarlığı ve yapılan bağışlar envanter haline getirilir ve saklı pay hesabı yapılır. Bağış, saklı payların toplamını ihlal ediyorsa, murisin ölümünden sonra tenkis davası açılır; dava murisin son yerleşim yeri asliye hukuk mahkemesinde, kazanç sağlanan kişiye karşı açılır. Süre konusunda dikkat gerekir: tasarrufu ve ihlali öğrenmenizden itibaren bir yıl, her hâlde ölümün üzerinden on yıl geçince hak düşer. Bağış muvazaalıysa, yani göstermelik bir bedel karşılığında yapılmışsa, dava hem muvazaa hem tenkis yönünden birlikte ileri sürülebilir.

Kardeşin saklı payı var mı, dede ve nine saklı paylı mıdır?

Kardeşler ikinci zümre mirasçısıdır ve saklı paylıdır; ancak saklı payları yasal miras paylarının yalnızca dörtte biridir. Örneğin murisin eşi ve iki kardeşi mirasçıysa, eşin saklı payı 3/8, her kardeşin saklı payı 1/16’dır. Dede ve nine ise üçüncü zümre mirasçısıdır ve hiçbir koşulda saklı paylı değildirler; mirasbırakan üçüncü zümrenin tüm miras payını vasiyet veya bağışla ortadan kaldırabilir ve dede-nine tenkis davası açamaz. Aynı şekilde murisin amca, hala, yeğen gibi kol hısımları da saklı paydan yararlanamaz. Saklı pay koruması yalnızca altsoy, ana-baba, kardeş ve eşe tanınmıştır.

Tenkis davasında bağışın değeri hangi tarihe göre hesaplanır?

Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre tenkis hesabında bağış veya tasarruf, murisin ölümü anındaki rayiç değeri üzerinden değerlendirilir. Bağışın yapıldığı tarihteki değer değil, muris öldüğü anda taşınmazın, paranın veya hakkın kaç ettiği esas alınır. Örneğin muris beş yıl önce 1.000.000 TL değerindeki evini bağışlamışsa ve ölüm anında bu evin değeri 5.000.000 TL’ye çıkmışsa, tenkis hesabına 5.000.000 TL girer. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi’nin 2017/4469 Esas, 2019/3752 Karar sayılı kararı bu ilkeyi net biçimde ortaya koyar. Değerleme bilirkişi raporuyla yapılır ve raporun somut veriye (emsal satış, resmî istatistik) dayanması gerekir; dayanaksız raporlar bozma nedenidir.

Saklı pay ihlali öğrenilmezse ne olur, süre yine işler mi?

TMK m. 573 iki ayrı süre öngörür: öğrenmeye bağlı bir yıllık süre ve mutlak on yıllık süre. Mirasçı tasarrufu hiç öğrenmese bile ölümün üzerinden on yıl geçince tenkis hakkı her hâlde düşer. Bir yıllık süre ise ihlalin öğrenilmesiyle işlemeye başlar; Yargıtay’ın uygulamasında öğrenme, işlemin varlığını bilmek yetmez, işlemin saklı payı ihlal ettiğinin de bilinmesi gerekir. Süreler hak düşürücü olduğu için mahkeme re’sen kendiliğinden gözetir; davalı ileri sürmese bile sürenin geçtiği anlaşılırsa dava usulden reddedilir. Bu yüzden şüpheli bir devir veya vasiyet öğrenildiğinde beklemek yerine hukuki değerlendirme yaptırmak gerekir.

Son söz: saklı pay, süresi kaçırılmayacak bir haktır

Saklı pay, Türk miras hukukunun aile yapısına tanıdığı en güçlü güvencedir; ancak bu güvence kendiliğinden işlemaz. Tenkis davasının kabulü; doğru zümre tespiti, sağlam tereke envanteri, ölüm tarihli rayiç değerleme ve süresinde açılmış bir dava ile mümkündür. Her adım kendi içinde teknik olduğundan, saklı payı ihlal edildiğini düşünen mirasçıların süreyi tüketmeden dosyayı bir hukukçunun değerlendirmesine sunması isabetli olur. Miras uyuşmazlıklarınızın değerlendirilmesi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.