Artmirasçı ve Önmirasçı Nedir? TMK 521-525: Mirasın Devri, Güvence, Tapu Şerhi ve Yargıtay Kararları (İstanbul 2026)

//Artmirasçı ve Önmirasçı Nedir? TMK 521-525: Mirasın Devri, Güvence, Tapu Şerhi ve Yargıtay Kararları (İstanbul 2026)

Artmirasçı ve Önmirasçı Nedir? TMK 521-525: Mirasın Devri, Güvence, Tapu Şerhi ve Yargıtay Kararları (İstanbul 2026)

Kısa cevap: Artmirasçı, mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufla “önmirasçı” atadığı kişiden sonra mirası devralacak kişidir. Önmirasçı mirası kazanır ancak onu artmirasçıya geçirme yükümlülüğüyle kazanır (TMK 521, 524). Tasarrufta geçiş anı yazılı değilse miras, önmirasçının ölümüyle artmirasçıya geçer (TMK 522). Önmirasçıya mirasın teslimi için kural olarak güvence gösterilmesi gerekir; taşınmazlarda bu güvence tapu kütüğüne şerhle sağlanabilir (TMK 523, 1010). Artmirasçı yükümlülüğü zincirleme sürdürülemez: aynı yükümlülük artmirasçıya yüklenemez (TMK 521). Somut durum tasarrufun metnine göre değişir.

Bir baba vasiyetnamesinde “evim eşime kalsın, eşim ölünce çocuklarımın çocuklarına geçsin” diyor. Ya da bir anne, mirasın önce kızına gitmesini, kızından sonra torununa kalmasını istiyor. Bu tür cümleler hukukta “önmirasçı – artmirasçı” ilişkisi kurar ve miras, iki ayrı aşamada iki ayrı kişiye geçer. Uygulamada en çok karıştırılan miras kurumlarından biridir; çünkü ilk mirasçı malı kullanır, tapuda adı yazar, ancak mal onun nihai malı olmayabilir.

Bu rehber artmirasçı atamanın hangi sözcüklerle kurulduğunu, mirasın artmirasçıya ne zaman geçtiğini, güvence ve tapu şerhi mekanizmasını, vasiyetnamede hata varsa izlenecek yolu ve Yargıtay’ın ilgili kararlarını mevzuat metnine dayanarak anlatır. İstanbul’da dava ve başvuru yerleri için pratik notlar da eklenmiştir.

Yazan: Av. Arı | İstanbul Barosu | Bu makale hukuki bilgilendirme amaçlıdır, danışmanlık yerine geçmez. Mevzuat ve içtihat değişebileceğinden somut durum güncel kaynaklar üzerinden kontrol edilmelidir.

Artmirasçı ve Önmirasçı Ne Demektir?

Türk Medeni Kanunu’nun 521. maddesine göre mirasbırakan, ölüme bağlı tasarrufuyla önmirasçı atadığı kişiyi mirası artmirasçıya devretmekle yükümlü kılabilir. Yani iki kişi vardır: mirası önce alan önmirasçı ve onun yerine, ondan sonra alan artmirasçı. Bu kural belirli mal bırakmada da uygulanır; vasiyetle yalnız bir ev ya da tek bir taşınmaz bırakılıyorsa o mal için de önmirasçı-artmirasçı düzeni kurulabilir.

Önmirasçı kimdir? Madde 524’e göre önmirasçı, mirası atanmış mirasçılar gibi kazanır; ancak mirasa “artmirasçıya geçirme yükümlülüğü ile” sahip olur. Bu nedenle önmirasçı mirasbırakanın ölümüyle malın maliki gibi görünür, ama yükümlülüğün şartı gerçekleştiğinde malı devretmek zorundadır. Mirasbırakan önmirasçı olarak ayrıca birini atamamışsa yasal mirasçı, önmirasçı sayılır (TMK 583/2).

Artmirasçı yedek mirasçıyla karıştırılmamalıdır. Yedek mirasçı (TMK 520), atanan mirasçının mirasbırakandan önce ölmesi ya da mirası reddetmesi hâlinde onun yerine geçer. Artmirasçıda ise önmirasçı mirası gerçekten kazanır ve sonra devreder. İlkinde “ya o olmazsa”, ikincisinde “o aldıktan sonra” sorusuna cevap aranır.

Mirasın Artmirasçıya Geçişi: Ne Zaman ve Nasıl?

Geçişin zamanı TMK 522’de düzenlenmiştir. Tasarrufta geçiş anı belirtilmemişse miras, önmirasçının ölümüyle artmirasçıya geçer. Mirasbırakan örneğin “torunum 25 yaşına gelince” gibi bir an göstermişse ve önmirasçı bu an gelmeden ölürse, miras güvence göstermeleri koşuluyla önmirasçının mirasçılarına teslim edilir.

Artmirasçıya geçişin hiçbir sebeple mümkün olmadığı anlaşılırsa ne olur? Aynı maddeye göre mirasın geçmesine olanak kalmadığı anda miras önmirasçıya, önmirasçı ölmüşse onun mirasçılarına kesin olarak kalır. Bu kuralın pratik sonucu şudur: mirasbırakan artmirasçıyı belirlemiş olsa bile şart gerçekleşmezse mal önmirasçı ailesinde kalır.

Artmirasçının kendi durumu TMK 525’te düzenlenmiştir:

  • Artmirasçı, mirasın belirlenen geçiş anında sağsa mirası kazanır.
  • Artmirasçı geçiş anından önce ölmüşse, tasarrufta aksi öngörülmedikçe miras önmirasçıya kalır.
  • Önmirasçı mirasbırakanın ölümünde sağ değilse, mirastan yoksun kalmışsa veya mirası reddederse miras doğrudan artmirasçıya geçer.

Son madde önemlidir. Önmirasçı mirası reddederse zincir bozulmaz; artmirasçı mirası doğrudan alır. Bu durum mirasın reddi sürelerini ve sonuçlarını bilmeyi gerektirir, çünkü ret kararı yalnız önmirasçıyı değil artmirasçının hukuki durumunu da değiştirir.

Güvence, Mirasın Defteri ve Tapu Şerhi (TMK 523, 1010)

Önmirasçı mirası yönetirken artmirasçının beklenen hakkı korunmalıdır. TMK 523’e göre önmirasçıya geçen mirasın sulh mahkemesince defteri tutulur. Mirasbırakan önmirasçıyı açıkça bağışık tutmadıkça, mirasın önmirasçıya teslimi onun güvence göstermesine bağlıdır. Taşınmazlarda bu güvence, yeterli görüldüğü takdirde mirası geçirme yükümlülüğünün tapu kütüğüne şerh verilmesiyle de sağlanabilir.

Önmirasçı güvence göstermezse veya artmirasçının beklenen haklarını tehlikeye düşürürse mirasın resmen yönetimine karar verilir. Bu, sulh mahkemesinin artmirasçı lehine kullanabileceği koruyucu bir araçtır.

Tapu şerhi konusunda TMK 1010 da önemlidir. Madde, “artmirasçı atanması gibi şerh verilmesi kanunen öngörülen işlemleri” tasarruf yetkisi kısıtlamaları arasında sayar ve şerh verilmekle bu kısıtlamanın taşınmaz üzerinde sonradan hak kazananlara karşı ileri sürülebileceğini söyler. Pratikte, taşınmazı olan bir artmirasçı atamasında şerhin tapuya işlenip işlenmediği kontrol edilmesi gereken ilk noktadır. İstanbul’da bu kontrol, taşınmazın bağlı olduğu tapu müdürlüğündeki kayıt örneği ve tapu kaydındaki beyanlar sütunu üzerinden yapılır.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi (E.2024/1051 K.2024/1803, 27.02.2024) ve 7. Hukuk Dairesi (E.2025/253 K.2025/4113, 06.10.2025) kararları tapu şerhlerinin sonradan hak kazananlara etkisini TMK 1010 çerçevesinde değerlendirirken, artmirasçı atamasını da sayan madde metnini aktarır. Bu iki karar haciz ve ihtiyati tedbir şerhi uyuşmazlıklarıdır; artmirasçılık davası değildir. Yine de şerhin işlevini gösteren, tapu sicilinin herkese açık olduğu ve kimsenin kayıttaki bir şerhi bilmediğini ileri süremeyeceği ilkesini (TMK 1020) vurgulayan örnekler olarak okunabilir.

Artmirasçılık ve Yargıtay Kararları

Konuya doğrudan değinen Yargıtay kararları sınırlıdır. Aşağıdaki kararlar karar metinlerinden okunmuş olanlardır:

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E.2013/4312 K.2013/5107 (26.03.2013). Vasiyetnamenin iptali davasında davacılar, vasiyetçinin 82 yaşında düzenlediği vasiyetnamenin şekil eksikliği ve fiil ehliyeti yokluğu nedeniyle iptalini istemiştir. Vasiyetnamede vasiyetçinin eşi önmirasçı, diğer kişiler artmirasçı olarak gösterilmiştir. Mahkeme, önmirasçı sağ olduğu için mirasın artmirasçılara geçmesinin mümkün olmadığını ve davacıların hukuki yararının bulunmadığını belirterek davayı usulden reddetmiştir. Yargıtay ise davacıların veraset ilamıyla mirasçı olduğunu, TMK 558’e göre iptal davası açma haklarının bulunduğunu belirterek işin esasının incelenmesi gerektiğini söylemiş ve oybirliğiyle bozmuştur. Karar, önmirasçının hayatta olmasının mirasçının iptal davası açmasına engel olmadığını göstermesi açısından önemlidir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2008/9636 K.2008/9158 (23.06.2008). Kartal 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde görülen davada mirasbırakan 05.09.1956 tarihli ölüme bağlı tasarrufuyla eşini önmirasçı atamış, mirasını artmirasçı davacıya devretmekle yükümlü kılmıştır. Önmirasçının ölümü üzerine artmirasçı, ölüme bağlı tasarruf sebebiyle mirasçılık belgesi verilmesini istemiştir. Yargıtay, mirasçılık belgesi verilmesine yönelik istemlerin sulh hukuk mahkemelerinde incelenmesi gerektiğini belirterek asliye hukuk mahkemesinin esasa girmesini usule aykırı bulmuş ve oybirliğiyle bozmuştur.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E.2012/8458 K.2012/13145 (23.05.2012). Karar, ölüme bağlı tasarrufla yapılabilecek işlemleri sayarken artmirasçı atamayı (TMK 521) da anar. Atanmış mirasçının haklarını sulh hâkiminden alacağı mirasçılık belgesiyle kullanabileceğini, belirli mal vasiyet alanın ise vasiyeti yerine getirmekle yükümlü olana ya da yasal ve atanmış mirasçılara karşı istihkak davası açması gerektiğini belirtir. Oybirliğiyle bozma kararıdır.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E.2013/13211 K.2013/17415 (09.12.2013). Karar, hak ehliyeti olmayan lehtar tartışmasında TMK 583’ü (“mirasın açıldığı anda henüz var olmayan bir kimseye artmirasçı veya art vasiyet alacaklısı olarak, tereke veya tereke malı bırakılabilir”) benzer bir hüküm olarak anar. Dava vasiyet lehtarı derneğin tüzel kişiliğiyle ilgilidir; artmirasçılık uyuşmazlığı değildir. Karar oy çokluğuyla bozmayla sonuçlanmış, karşı oy yazılmıştır.

Bu kararların ortak mesajı usulle ilgilidir: iptal davası TMK 558’e göre menfaati olan mirasçıya aittir ve mirasçılık belgesi istemi sulh hukuk mahkemesindedir. Artmirasçı ile önmirasçı arasındaki mal devri ve güvence uyuşmazlıkları ise somut dosyanın metnine bağlı olduğu için genelleştirilmemelidir.

Artmirasçı Vasiyetnamesinde Hata Varsa: İptal, Tenkis, Mirasçılık Belgesi

Artmirasçı atamasının yer aldığı vasiyetname de diğer ölüme bağlı tasarruflar gibi şekil ve ehliyet kurallarına tabidir. Tasarrufun iptalinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı iptal davası açabilir; dava tasarrufun tamamına ya da bir kısmına ilişkin olabilir (TMK 558). Dava açma hakkı, iptal sebebini ve hak sahipliğini öğrenmeden başlayarak bir yıl ve vasiyetnamelerde açılma tarihinden başlayarak iyiniyetli davalılara karşı on yıl içinde kullanılmalıdır (TMK 559). Sürelerin başlangıcı somut olaya göre tartışılabileceğinden tarih hesabını bir avukata yaptırmak gerekir.

Artmirasçı yükümlülüğü saklı paya dokunuyorsa tenkis davası gündeme gelebilir. Saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarrufların tenkisini dava edebilir (TMK 560). Saklı pay oranları ve hesaplama ayrı bir konudur; yükümlülüğün hangi paya yüklendiği tasarrufun içeriğine göre belirlenir.

Mirasçılık belgesinde TMK 598 uyarınca, yasal mirasçılara sulh mahkemesince veya noterlikçe belge verilir; mirasçı atamaya ilişkin ölüme bağlı tasarrufa bildirimden itibaren bir ay içinde itiraz edilmezse lehine tasarruf yapılan kişiye sulh mahkemesince atanmış mirasçı olduğunu gösteren belge verilir. Ölüme bağlı tasarrufun iptaline ilişkin dava hakkı saklıdır. İstanbul’da bu başvurular mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine yapılır; ilçe adliyelerinin bölgesel yetki dağılımına bakmak gerekir.

Artmirasçı mı, Mirasın Reddi mi? Kimin İçin Hangi Yol?

Önmirasçı, artmirasçıya geçirme yükümlülüğü olduğu için mirası reddetmeyi düşünebilir. Reddin sonucu TMK 525’e göre mirasın doğrudan artmirasçıya geçmesidir. Bu, önmirasçı için yükümlülüğü ortadan kaldırır ama aynı zamanda malı da kaybettirir. Bir mirasın borca batık olması gibi gerçek bir ret sebebi yoksa, ret kararı öncesinde güvence, tapu şerhi ve yönetim seçeneklerinin değerlendirilmesi daha sağlıklıdır.

Artmirasçı açısından ise iki ihtimal vardır: geçiş anı gelmeden önce kendisine yalnızca beklenen bir hak tanınmıştır; bu hakkı korumak için güvence ve şerh önemlidir. Geçiş anı geldiğinde ise artmirasçı mirası atanmış mirasçı olarak talep eder ve gerekirse mirasçılık belgesi alır.

Kurum Ne zaman devreye girer? Dayanak
Yedek mirasçı Atanan mirasçı mirasbırakandan önce ölürse veya mirası reddederse onun yerine TMK 520
Artmirasçı Önmirasçı mirası kazandıktan, geçiş anı gelince veya önmirasçı ölünce TMK 521-525
Belirli mal vasiyeti Mirasçı değil, vasiyet alacaklısı olarak TMK 600

Tasarruf Hazırlarken Dikkat Edilecek Noktalar

Artmirasçı atama istiyorsanız metni açık yazmak yargılama riskini azaltır. Şu unsurları vasiyetnamede açıkça yazmak gerekir:

  • Önmirasçının ve artmirasçının adı ve soyadı
  • Geçişin hangi olayla veya tarihte yapılacağı (önmirasçının ölümü mü, belirli bir tarih mi)
  • Önmirasçının güvence göstermekten bağışık olup olmadığı
  • Taşınmaz varsa tapu şerhi isteği
  • Artmirasçı henüz doğmamışsa (TMK 583) kimin artmirasçı sayılacağı

Noterlik işlemi yapılacaksa tasarruf türü (resmî vasiyetname mi, el yazılı mı) ve tanıklar şekil şartları açısından gözden geçirilmelidir. İstanbul’da noterler vasiyetname düzenleme sürecini kendi usullerine göre yürütür; belgeler ve bekleme süreleri noterlikten öğrenilmelidir. Metinde yer alan ifade yorumlanırken mirasbırakanın gerçek iradesi araştırılır; bu nedenle belirsiz bırakılan her ifade ileride dava sebebi olabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Artmirasçı atama için vasiyetname şart mı?

Artmirasçı atama ancak ölüme bağlı tasarrufla yapılabilir (TMK 521). Yasal mirasçılık sıralamasında artmirasçılık yoktur; sözlü bir istek de yeterli değildir. Tasarruf kanunun öngördüğü şekle uygun olmalı, yani resmî vasiyetname, el yazılı vasiyetname veya sözlü vasiyet gibi geçerli bir şekil kullanılmalıdır. Tasarruf şekil bakımından geçersizse artmirasçılık da kurulmaz ve yasal mirasçılık kuralları uygulanır.

Önmirasçı artmirasçıya geçecek malı satabilir mi?

Önmirasçı mirası atanmış mirasçı gibi kazanır, ancak onu artmirasçıya geçirme yükümlülüğü altındadır (TMK 524). Taşınmaz üzerinde tapuya artmirasçı şerhi işlenmişse bu kısıtlama sonradan hak kazananlara karşı ileri sürülebilir (TMK 1010). Satışın sonuçları tasarrufun metnine, şerh durumuna ve devralanın iyiniyetine göre değişir; satıştan önce tapu kaydı ve tasarruf mutlaka bir avukat tarafından incelenmelidir.

Artmirasçı önmirasçıdan önce ölürse ne olur?

TMK 525’e göre artmirasçı geçiş anından önce ölmüşse, tasarrufta aksi öngörülmedikçe miras önmirasçıya kalır. Yani artmirasçının mirasçıları kendiliğinden hak sahibi olmaz; mirasbırakan açıkça başka bir düzen kurmamışsa mal önmirasçının üzerinde kalır. Tasarrufta “artmirasçının altsoyu devralsın” gibi aksi bir ifade varsa o hüküm uygulanır. Bu yüzden vasiyetname hazırlarken artmirasçının önce ölmesi ihtimalini baştan düşünmek, uyuşmazlığı en baştan önler.

Mirası reddeden önmirasçı artmirasçıyı etkiler mi?

Evet. Önmirasçı mirasbırakanın ölümünde sağ değilse, mirastan yoksun kalmışsa veya mirası reddederse miras artmirasçıya geçer (TMK 525). Önmirasçı reddi düşünürken bu sonucu bilmelidir. Ret süresi ve usulü ayrıca düzenlendiğinden hak kaybına uğramamak için mirasın öğrenilmesinden itibaren süreleri bir avukatla birlikte hesaplamak gerekir. Karar vermeden önce tereke borçları ve tapu kayıtları da incelenmelidir.

Artmirasçı mirasçılık belgesini nereden alır?

TMK 598’e göre mirasçı atamaya ilişkin ölüme bağlı tasarrufa bildirimden itibaren bir ay içinde itiraz edilmezse lehine tasarruf yapılan kişiye sulh mahkemesince atanmış mirasçı olduğunu gösteren belge verilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, artmirasçının önmirasçı eşin ölümü sonrası mirasçılık belgesi istemini sulh hukuk mahkemesine ait saymıştır (E.2008/9636 K.2008/9158). Mirasçılığı çekişmeliyse dava yolu da gündeme gelebilir.

İstanbul’da artmirasçılık uyuşmazlığında hangi mahkemeye gidilir?

Mirasçılık belgesi için mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine başvurulur. Vasiyetnamenin iptali ve tenkis davaları asliye hukuk mahkemesinde görülür; İstanbul’da bu mahkemeler ilçe adliyelerinde yer alır ve yetki, kural olarak mirasbırakanın son yerleşim yerine göre belirlenir. Mahkeme seçimi dosyanın içeriğine göre değiştiği için dilekçe öncesinde avukattan yetki ve görev bilgisi alınmalıdır.

Avukata Ne Zaman Başvurmalı?

Vasiyetnamede önmirasçı ve artmirasçı ifadeleri varsa, tapuya şerh işlenmesi gerekiyorsa, önmirasçının güvence göstermemesi veya malı satması söz konusuysa, süreler işliyorsa veya mirasçılık belgesine itiraz edilmişse, zaman kaybetmeden bir avukatla görüşmek gerekir. İstanbul’da miras hukuku dosyalarında tapu müdürlüğü, noter ve sulh hukuk mahkemesi birlikte yürütüldüğü için belgelerin sırası önemlidir. Dosyanıza özel değerlendirme için iletişim sayfamızdan başvurabilirsiniz.

By |2026-11-15T21:10:00+03:00Kasım 15th, 2026|Miras Hukuku|0 Comments

About the Author:

Leave A Comment