Meslek Hastalığı Nasıl Tespit Edilir ve Tazminat Nasıl Alınır? 2026

Meslek hastalığı, iş kazasından farklı olarak tek bir ani olayla değil; aylarca, bazen yıllarca süren maruziyetin birikimiyle gelişir. Bel fıtığı, işitme kaybı, silikozis veya kurşun zehirlenmesi gibi tablolar bu nedenle çoğu zaman işçilikten ayrıldıktan sonra ortaya çıkar. Bu gecikme, hem SGK’dan gelir bağlanmasını hem de işverene karşı tazminat davasını zorlaştıran en kritik noktadır. İstanbul’da üretim, lojistik, inşaat ve sağlık sektöründe çalışan binlerce kişi bu risk altındadır; ancak dosyaların önemli kısmı, tanının geç konması ve delillerin zamanında toplanmaması nedeniyle kaybedilir.

Bu rehberde meslek hastalığının yasal tanımını, tespit sürecini, SGK gelir bağlanmasını, işverene karşı açılacak tazminat davasının şartlarını ve zamanaşımı tuzaklarını 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuat çerçevesinde adım adım inceliyoruz.

Meslek Hastalığı Nedir? 5510 Sayılı Kanun m. 14 Tanımı

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 14. maddesi, meslek hastalığını iki ayrı koşula bağlar: hastalık ya işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple ya da işin yürütüm şartları yüzünden ortaya çıkacaktır. Sonuç itibarıyla geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik hali söz konusu olmalıdır.

Bu tanımın iki pratik sonucu vardır. Birincisi, hastalığın meslek hastalıkları listesinde (Sağlık Bakanlığı ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca ortaklaşa çıkarılan liste) yer alması tek başına yeterli değildir; işin niteliği ile hastalık arasındaki illiyet bağı da kurulmalıdır. İkincisi, listede olmayan bir hastalık dahi, klinik ve laboratuvar bulgularıyla hastalığa yol açan etkenin işyerinde tespit edildiği hallerde Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun onayıyla meslek hastalığı sayılabilir.

Meslek hastalığı ile iş kazası arasındaki ayrım hukuki sonuç doğurur: iş kazası ani ve dışarıdan gelen bir olaya dayanır, meslek hastalığı ise sürece dayanır. Pratikte birçok dosya karma tablodur — işçinin önceden var olan hafif bir bel rahatsızlığı, işyerindeki tekrarlayan kaldırma hareketleriyle semptomatik hale gelir. Böyle durumlarda dava, iş kazası olarak kurgulanır ve kalıcı iş göremezlik oranına göre tazminat hesaplanır.

Meslek Hastalığı Nasıl Tespit Edilir? Kurum Sağlık Kurulu Süreci

Tespit süreci üç aşamalıdır:

1. Sağlık kurulu raporu: Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmet sunucularınca usulüne uygun düzenlenen sağlık kurulu raporu ve dayanağı tıbbi belgeler, tespitin temelini oluşturur. Rapor, hastalığın niteliğini, meslekle ilişkisini ve iş göremezlik oranını içermelidir.

2. Denetim raporları: Kurum gerek gördüğü hallerde işyerindeki çalışma şartlarını ve buna bağlı tıbbi sonuçları ortaya koyan denetim raporlarını ve diğer belgeleri inceler.

3. Kurum Sağlık Kurulu kararı: Bu incelemeler sonucunda meslek hastalığı tespiti Kurum Sağlık Kurulunca yapılır. Sigortalının çalıştığı işten dolayı meslek hastalığına tutulduğunun tespiti bu kurul kararıyla kesinleşir.

İşten ayrıldıktan sonra hastalığın ortaya çıkması halinde ise süre koşulu işler: sigortalının eski işinden fiilen ayrılmasıyla hastalığın meydana çıkması arasında, o hastalık için Kurumca çıkarılan yönetmelikte belirtilen süreden daha uzun zaman geçmemiş olmalıdır. Bu süre, her hastalık grubu için ayrı belirlenmiştir ve dava stratejisini doğrudan etkiler.

Hangi Hastalıklar Meslek Hastalığı Sayılır? Sık Görülen Örnekler

Meslek hastalıkları listesi, kimyasal etkenlerle (kurşun, cıva, çözücüler), fiziksel etkenlerle (gürültü, titreşim, radyasyon), biyolojik etkenlerle (ensefalit, tüberküloz) ve mesleki cilt hastalıklarıyla (kontak egzama) ilgili gruplara ayrılmıştır. Uygulamada en sık karşılaşılan tablolar şunlardır:

Meslek grubu	Sık görülen meslek hastalığı	Gelişim süreci
İnşaat, lojistik, depo, üretim hattı	Bel fıtığı, disk dejenerasyonu	Tekrarlayan kaldırma ve zorlanma
Matbaa, metal, tekstil, madencilik	İşitme kaybı (gürültüye bağlı)	Yıllarca süren yüksek gürültü maruziyeti
Madencilik, taş işleme, yapı yıkımı	Silikozis (toz akciğer)	Silika tozu solunması
Akümülatör, boya, maden işleri	Kurşun zehirlenmesi	Kurşun bileşikleriyle temas
Kuaför, temizlik, sağlık, lastik	Kontak egzama ve mesleki cilt hastalıkları	Kimyasallarla tekrarlı temas
Elektronik, montaj, veri giriş	Karpal tünel sendromu	Tekrarlayan el-bilek hareketleri

Belirtiler işten ayrıldıktan yıllar sonra başladığında işçinin elinde tek başına tanı koyması zordur; bu noktada çalışma geçmişi, işyeri hekimi kayıtları ve ortam ölçümleri belirleyici delil hâline gelir.

Sürekli İş Göremezlik Geliri Nasıl Bağlanır? 5510 m. 19-21

Meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücü en az %10 oranında azalmış bulunan sigortalıya sürekli iş göremezlik geliri bağlanır (5510 m. 19). Gelir, meslekte kazanma gücü kaybı oranına göre hesaplanır; sürekli tam iş göremezlikte sigortalıya aylık kazancının %70’i oranında gelir bağlanır. Kısmi kayıplarda bu oran, kayıp derecesine göre ölçeklenir.

Gelir bağlanması zararı tamamen karşılamadığı için ikinci kademe devreye girer: işverenin kastı veya iş güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucu meslek hastalığı meydana gelmişse, Kurumca sigortalıya yapılan ödemeler ile bağlanan gelirin başlangıç tarihindeki ilk peşin sermaye değeri, sigortalı veya hak sahiplerinin işverenden isteyebilecekleri tutarlarla sınırlı olmak üzere Kurumca işverene ödettirilir (5510 m. 21). Başka bir deyişle SGK, ödediklerini işvereden geri alır; sigortalının işverenden talep edebileceği kısım ise zararının SGK ödemeleriyle karşılanmayan bölümüdür.

İşverenin sorumluluğunun tespitinde kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır: işveren, tüm özen yükümlülüklerine rağmen önlenmesi mümkün olmayan bir tablodan değil, ancak kusuruyla oluşturduğu riskten sorumlu tutulur.

İşverene Karşı Tazminat Davası: Şartlar ve İspat

SGK gelir ve sağlanan sağlık hizmetleri, gerçek zararın bir bölümünü karşılar. Sigortalı, kalan zararı için işverene karşı maddi ve manevi tazminat davası açabilir. Davanın temel şartı, işverenin 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’ndaki yükümlülüklerini ihlal etmiş olmasıdır: risk değerlendirmesi yapmamak, işyeri hekimi görevlendirmemek, koruyucu ekipman sağlamamak, periyodik sağlık muayenesi yapmamak veya gürültü-toz ölçümü yaptırmamak tipik ihlal örnekleridir.

İspat yükü dağılımı şöyledir: işçinin meslek hastalığı ile iş arasındaki illiyet bağını gösteren Kurum Sağlık Kurulu kararı ve sağlık kurulu raporu güçlü bir karinedir. İşveren, iş güvenliği önlemlerini aldığını ve hastalığın işle ilgisinin bulunmadığını kendi lehine ispatlamak zorundadır. 6331 m. 14 uyarınca işveren, meslek hastalığını öğrenmesi üzerine üç iş günü içinde SGK’ya bildirmekle yükümlüdür; bu yükümlülüğün ihmali ihlal karinesini güçlendirir.

Tazminat kapsamına tedavi giderleri, çalışma gücü kaybından doğan zararlar, refakatçi-bakım giderleri ve manevi tazminat girer. Yerleşik Yargıtay içtihadına göre zarar görenin bakımının eş veya başka bir aile üyesi tarafından görülmesi, ücretli bakıcı çalıştırılmaması tek başına tazminattan indirim nedeni değildir (Yargıtay 21. HD, 27.03.2007 T., E. 2007/3976, K. 2007/5212). Aile üyesi bakımı, fiili bir emek harcamasını ifade eder ve bu emeğin karşılığı ayrı bir kalem olarak talep edilebilir.

Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süreler: En Sık Kayıp Noktası

Meslek hastalığı dosyalarında en sık hata, süreyi kaçırmaktır. İşçinin işverene karşı genel tazminat alacakları 10 yıllık zamanaşımına tabidir; ancak süre, hastalığın ve işverenin kusurunun öğrenildiği tarih itibarıyla işlemeye başlar. Meslek hastalığında öğrenme anı tanının konması ve hastalığın işle bağlantısının fark edilmesiyle ilgili olduğundan, sürenin başlangıcı dosyalarda en çok tartışılan konudur.

SGK bakımından ise işten ayrılış ile hastalığın ortaya çıkışı arasında yönetmelikte belirlenen süreler aşılmamalıdır. Ayrıca 6331 m. 14/3 uyarınca işverenin üç iş günlük SGK bildirim yükümlülüğü, bildirim ihmali halinde idari yaptırım ve tazminat davalarında kusur değerlendirmesine girer.

Pratik kural şudur: şüpheli semptom varken işten ayrılmak yerine, önce sağlık kurulu raporu almak ve işyerindeki maruziyet delillerini (ortam ölçümleri, işyeri hekimi kayıtları, tanık beyanları) toplamak gerekir. İşten ayrılış sonrası ilk aylar, delillerin kaybolmaması açısından kritiktir.

Dava Süreci Adım Adım: İstanbul Uygulaması

Meslek hastalığı kaynaklı işveren tazminat davaları, yetki itibarıyla genel hükümlere tabi olup sigortalının ikametgâhının bulunduğu yer mahkemesi de yetkilidir; İstanbul’da bu davalar iş yükü nedeniyle farklı mahkemeler arasında dağıtılır. Süreç pratikte şu adımlardan oluşur:

1. Kurum süreci: Sağlık kurulu raporu ile SGK’ya başvuru yapılır; Kurum Sağlık Kurulu kararı ve varsa sürekli iş göremezlik gelir bağlanması beklenir. Bu karar, davada temel delildir.

2. Arabuluculuk: İş hukukundan kaynaklanan tazminat taleplerinde arabuluculuğun dava şartı olup olmadığı, talebin niteliğine göre ayrıştırılır; iş kazası-meslek hastalığı kaynaklı maddi-manevi tazminat davaları HMK’ya tabi genişletilmiş anlamda iş davası olsa da Yargıtay’ın güncel uygulamasında arabuluculuk dava şartı değildir. Ancak sigortalılık ve işçilik ilişkisine dayalı ikincil taleplerde (ücret alacağı, ihbar, kıdem) arabuluculuk dava şartıdır. Karışık dosyalarda başvurunun yapılması ispat açısından risk oluşturmaz.

3. Dava ve bilirkişi: Dava, Kurum kararına, sağlık kurulu raporlarına, ortam ölçümlerine ve iş güvenliği belgelerine dayandırılır. Mahkeme, iş göremezlik oranı ve zarar hesabı için bilirkişi incelemesi yaptırır; SGK ile işveren arasındaki rücu ilişkisi karara esas alınır.

4. Kesin karar: Tazminat, gelirin başlangıç tarihinden itibaren faiziyle birlikte hükmedilir.

Sık Sorulan Sorular

Meslek hastalığı tespit edilirse hangi ödemeler yapılır?

Sigortalıya önce tedavi giderleri karşılanır; geçici iş göremezlik döneminde geçici iş göremezlik ödeneği ödenir. Meslekte kazanma gücü en az %10 azalmışsa sürekli iş göremezlik geliri bağlanır; tam iş göremezlikte aylık kazancın %70’i esas alınır. SGK ödemelerinin kalan zararı karşılamadığı bölümde, işverenin kusuru varsa maddi ve manevi tazminat davası yoluna başvurulur. Tüm bu kalemlerin toplamı, dosyadaki iş göremezlik oranına ve işverenin kusur derecesine göre belirlenir.

İşten ayrıldıktan sonra ortaya çıkan hastalık meslek hastalığı sayılır mı?

Sayılabilir, ancak süre koşulu vardır. 5510 m. 14 uyarınca sigortalının eski işinden fiilen ayrılmasıyla hastalığın meydana çıkması arasında, o hastalık için Kurumca çıkarılan yönetmelikte belirtilen süreden daha uzun zaman geçmemiş olmalıdır. Her hastalık grubu için bu süre farklıdır; silikozis gibi yavaş gelişen hastalıklarda daha uzun, egzama gibi çabuk ortaya çıkan tablolarda daha kısadır. Süre aşılmış olsa bile, klinik ve laboratuvar bulgularıyla etkenin işyerinde tespit edildiği hallerde Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu onayıyla meslek hastalığı sayılması mümkündür.

İşveren meslek hastalığını SGK’ya bildirmezse ne olur?

6331 sayılı Kanun m. 14 uyarınca işveren, sağlık hizmeti sunucuları veya işyeri hekimi tarafından kendisine bildirilen meslek hastalıklarını öğrendiği tarihten itibaren üç iş günü içinde SGK’ya bildirmek zorundadır. Bildirim yükümlülüğünün ihmali idari para cezası ile yaptırıma bağlanmıştır. Dava aşamasında ise bu ihmali işverenin iş güvenliği yükümlülüklerini yerine getirmediği yönündeki değerlendirmeyi güçlendirir; kusur oranı tespitinde aleyhte dikkate alınır. İşçi de meslek hastalığı şüphesiyle doğrudan SGK’ya başvurabilir; bildirimi işverene bırakmak zorunda değildir.

Meslek hastalığı tazminatında zamanaşımı ne zamandan başlar?

İşverene karşı açılacak tazminat davalarında on yıllık zamanaşımı, hastalığın ve hastalığa sebep olan işin/kusurun öğrenildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Meslek hastalıklarında tanı geç konulabildiği için öğrenme anı ileri bir tarihe kayar; ancak bu kaydırma sınırsız değildir ve mahkemece somut delillerle tespit edilir. SGK başvurusu bakımından ise işten ayrılışı izleyen yönetmelik süreleri esas alınır. Süre tartışması dosyanın kaderini belirlediğinden, semptomların belirtilerde görülmesi durumunda rapor ve başvuru süreçlerinin başlatılması gerekir.

Bel fıtığı meslek hastalığı veya iş kazası sayılır mı?

Ağır yük kaldıran işlerde çalışan işçide gelişen bel fıtığı, tekrarlanan zorlanmalara bağlı olduğu ölçüde meslek hastalığı kapsamında değerlendirilebilir; ani bir kaldırma olayıyla semptomatik hale geldiyse iş kazası olarak kurgulanır. Pratikte dosyaların çoğu karma tablodur: işçinin önceden var olan hafif bir disk bombası, işyerindeki kaldırma hareketleriyle alevlenebilir. Böyle hallerde dava, iş kazası-meslek hastalığı ayrımı bilinçli yapılarak kurgulanır ve kalıcı iş göremezlik oranına göre tazminat hesaplanır. İşverenin kaldırma talimatı vermemesi, koruyucu ekipman bulundurmaması ve ağır işte süre sınırlamasına uymaması kusur unsurlarıdır.

SGK ile işveren arasındaki rücu ilişkisi tazminatımı etkiler mi?

Evet. 5510 m. 21 uyarınca işverenin kastı veya iş güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucu meslek hastalığı meydana gelmişse, Kurumca yapılan ödemeler ve bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri işverene ödettirilir. Bu nedenle sigortalının işverenden isteyebileceği tazminat, toplam zararından Kurum ödemelerinin düşülmesinden sonra kalan miktardır; iki taraftan aynı zarar için çifte tahsil yapılamaz. Davada bilirkişi hesabında SGK ödemeleri ayrı bir kalem olarak gösterilir ve nihai tazminat buna göre belirlenir. Rücu süreci, davanın tarafı olan işverenin ödeme yükünü artırır ancak sigortalının alacağını azaltmaz.

Yazan: Av. Arı | İstanbul Barosu | Bu makale hukuki bilgilendirme amaçlıdır, danışmanlık yerine geçmez.

Meslek Hastalığı Sürecinde Hukuki Destek

Meslek hastalığı dosyaları, hem tıbbi tespit hem de ispat zinciri bakımından özen gerektirir: raporların usulüne uygun alınması, işyeri maruziyet delillerinin korunması ve SGK-işveren ilişkisinin doğru kurgulanması sonucu doğrudan etkiler. Süreci tek başınıza yürütmek yerine, dosyanızı değerlendirmek için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. İstanbul genelinde meslek hastalığı tespit ve tazminat davaları da dâhil olmak üzere iş hukuku uyuşmazlıklarında tarafınızda olmaktan memnuniyet duyarız.