Kişisel İlişki Kurulması Davası: Çocukla Görüşme Hakkı Nasıl Alınır? TMK 323 2026

Boşanma sonrasında çocuk bir ebeveynin yanında kalır ve çoğu zaman diğer ebeveyn için en zor kayıp, çocuğuyla düzenli olarak görüşememek olur. Bazı hâllerde velayeti elinde tutan taraf, kıskançlık, yeni bir ilişki ya da boşanmadaki kırgınlığın etkisiyle çocuğu diğer ebeveyne göstermez; bu durumda mağdur olan yalnızca görüşemeyen ebeveyn değil, iki tarafı arasında sıkışan çocuğun kendisidir. Hukuk düzeni bu boşluğu kişisel ilişki kurma hakkı ile doldurur: Velayet verilmemiş olsanız bile çocuğunuzla bağınızı sürdürmenin yasal yolu açıktır ve bu yol mahkeme kararıyla güvence altına alınabilir.

Bu rehberde kişisel ilişki kurulması davasının kime açık olduğu, davanın nasıl açıldığı, mahkemenin hangi kriterlerle karar verdiği, tipik bir görüşme düzeninin nasıl göründüğü ve karara rağmen çocuk gösterilmediğinde hangi yaptırımların uygulanacağı adım adım ele alınmıştır. İstanbul’da aile mahkemelerinde görülen kişisel ilişki uyuşmazlıklarına ilişkin pratik notlar da eklenmiştir.

Yazan: Av. Arı | İstanbul Barosu | Bu makale hukuki bilgilendirme amaçlıdır, danışmanlık yerine geçmez.

Kişisel ilişki nedir, velayetten farkı nedir?

Türk Medeni Kanunu’nun 323. maddesinde düzenlenen kişisel ilişki, velayeti kendisinde bırakılmayan ebeveynin çocukla bir araya gelme hakkıdır. Velayet, çocuğun bakımı, eğitimi, yerleşim yeri ve malvarlığının yönetimi gibi kapsamlı yetkileri içerir; kişisel ilişki ise bu yetkileri içermez. Kişisel ilişki sahibi ebeveyn çocuğun okulunu değiştiremez, tedavi kararı alamaz veya nerede yaşayacağını belirleyemez — yalnızca kararla belirlenen gün ve saatlerde, belirlenen usulle çocukla görüşür, onunla vakit geçirir ve bağını sürdürür.

Bu ayrım pratikte iki açıdan önemlidir. Birincisi, kişisel ilişki davası velayet davasından daha dar kapsamlı olduğundan genellikle daha hızlı sonuçlanır; mahkemenin inceleyeceği tek soru çocuğun hangi aralıklarla hangi ebeveynle görüşeceğidir. İkincisi, iki kurum birbirinin alternatifi değildir: Velayet talebinin reddedilmiş olması kişisel ilişki hakkını ortadan kaldırmaz; tam tersine velayeti alamayan taraf için kişisel ilişki, çocuğuna ulaşmanın ana yoludur. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin yerleşik uygulamasında kişisel ilişkinin varlığı, ebeveyn-çocuk bağının korunması açısından kural, kısıtlanması ise istisnadır.

Kimler kişisel ilişki davası açabilir?

Davanın asıl sahibi, boşanma kararıyla veya velayet düzenlemesiyle çocuğun velayeti kendisine bırakılmayan anne ya da babadır (TMK m. 323/1). Bu hak boşanmış olmaya bağlı değildir; evlilik dışı çocuklarda velayeti verilmeyen ancak nafaka yükümlüsü kılınan ebeveyn de kişisel ilişki talep edebilir (TMK m. 324/1). Ayrıca anlaşmalı boşanmada eşlerin imzaladığı protokole kişisel ilişki düzeni konulabilir; mahkeme bu düzeni çocuğun yararına aykırı görmezse onaylar.

Kanun kapsamı yakın akrabalara da uzanır: Gerekli görülen hâllerde büyükanne ve büyükbaba ile kardeşler de kişisel ilişki kurulmasını isteyebilir (TMK m. 324/2). Örneğin vefat eden bir ebeveynin çocuklarına torununun bağını sürdürmesi, dede ve ninelerin kişisel ilişki talebine örnek verilebilir. Burada mahkeme yine çocuğun üstün yararını ölçüt alır; akrabanın talebi çocuğun yaşam düzenini bozuyorsa kısıtlanabilir. Üçüncü kişilerin (örneğin esevlilikten üvey ebeveynin ya da yakın ailenin dostlarının) doğrudan dava hakkı yoktur.

Kişisel ilişki davası nasıl açılır? Süreç adım adım

Dava, çocuğun yerleşim yerindeki aile mahkemesinde açılır. Boşanma davasıyla birlikte talep edilebileceği gibi, boşanma sonrasında bağımsız dava olarak da açılabilir. İzlenen tipik yol şöyledir:

• Dilekçe ve yetki: Talep, çocuğun hangi günlerde, ne kadar süreyle ve nerede görüşeceğine ilişkin somut öneriyle birlikte sunulur. İstanbul’da aile mahkemeleri ağırlıklı olarak Çağlayan’daki İstanbul Adalet Sarayı’nda görev yapar; Anadolu Yakası’nda oturan taraflar için bazı dosyalar Kartal Adliyesi’nde görülebilir.
• Ön inceleme ve sulh: Kişisel ilişki davasında arabuluculuk dava şartı değildir; ancak hakim tarafları sulhe davet edebilir. Taraflar görüşme düzeni üzerinde anlaşırsa mahkeme anlaşmayı kararına bağlar ve süreç kısalır.
• Sosyal inceleme raporu (STET): Uyuşmazlık ciddiyse mahkeme, sosyal hizmet uzmanlarından oluşan ekibe inceleme yaptırır. Raporda tarafların ebeveynlik kapasiteleri, çocuğun görüşe hazır olup olmadığı ve önerilen düzen yer alır.
• Çocuğun dinlenmesi ve Çocukla Görüşme Odası: Çocuk, gelişimi elverdiği ölçüde ve aşırı olmamak kaydıyla dinlenir. Yönlendirme riskine karşı Adalet Bakanlığı’nın Çocukla Görüşme Odaları (ÇGGYO) kullanılır; burada psikolog eşliğinde yapılan görüşme, çocuğun gerçek isteğini yansıtır.
• Karar: Mahkeme, tüm delilleri ve raporu değerlendirerek kişisel ilişkinin gün, saat, yer ve süresini hüküm altına alır. Durum ve koşullar değişirse either taraf değişiklik davası açabilir.

Süreç, rapor alınması gerekip gerekmediğine ve mahkemenin yoğunluğuna göre değişir; anlaşmalı düzenlemelerde birkaç celsede, raporlu ve çekişmeli dosyalarda daha uzun sürebilir. Bu yüzden dilekçede işler, gerçekçi ve çocuğun düzenini sarsmayacak bir görüşme modeli önermek, hem süreyi kısaltır hem de kabul şansını artırır.

Mahkeme kişisel ilişkiyi hangi kriterlerle belirler?

Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında kişisel ilişkinin çerçevesi, tek bir ölçüta bağlı değildir. Mahkeme şu hususları birlikte değerlendirir:

• Çocuğun yaşı ve gelişimi: Bebeklik döneminde kısa ve sık görüşmeler, okul çağında hafta sonu ve tatil ağırlıklı düzenler öne çıkar; küçük yaştaki çocuklarda uzun ayrılıklar uygun görülmez.
• Çocuğun bedensel ve ruhsal sağlığı: Görüşmenin çocuğun sağlığını tehlikeye atacak unsurlar içerip içermediği raporla araştırılır.
• Ebeveynin tutumu: Görüşme sırasında çocuğu diğer ebeveyne karşı kışkırtma, alkol/madde kullanımı veya şiddet öyküsü gibi hususlar ilişkinin kapsamını daraltabilir.
• Coğrafi mesafe ve okul düzeni: Şehirler arası mesafe, görüşmenin hafta sonu mu tatil dönemlerinde mi yapılacağını belirler; İstanbul gibi yoğun trafikli metropollerde buluşma yeri ve saati özellikle titizlikle düzenlenir.
• Kararların uygulanabilirliği: Yargıtay, kâğıt üstünde güzel ama uygulamada çatışma üreten düzenlerden kaçınır; net, denetlenebilir gün-saat belirlemelerini tercih eder.

Mahkeme ayrıca çocuğun kendisini ilgilendiren bu kararda, olgunluğu ölçüsünde görüşünü bildirmesini sağlar; ancak çocuk hangi ebeveynle yaşayacağına karar veren bir merci değildir. Dinleme, çocuğun isteğini anlamaya değil, düzenin çocuğa etkisini tespite yöneliktir.

Tipik kişisel ilişki düzeni nasıl olur?

Kararlarda en sık karşılaşılan model, çocuğun okul düzenini esas alan şablondur. Aşağıdaki tablo, mahkeme kararlarında yer alan tipik uygulamaları özetler; her dosyanın kendine özgü koşulları olduğundan nihai içerik mahkemenin takdirindedir:

İlk kararda temkinli ve kısa bir düzen kurulması, çocuğun yeni yaşantısına alışması gözetilerek tercih edilir. Düzen işledikçe ve taraflar arasında güven geliştikçe, talep üzerine ilişkinin genişletilmesi mümkündür; Yargıtay da olumlu gidişatın genişletme sebebi sayılmasına yaklaşımı benimser.

Karara rağmen çocuk gösterilmezse ne olur? Yaptırımlar ve icra

Kişisel ilişki kararının en kritik sınavı uygulama aşamasıdır. Velayeti elinde tutan taraf karara uymaz, çocuğu göstermezse veya görüşmeleri sabote ederse, hak sahibinin önünde kademeli yaptırımlar bulunur:

• Para cezası: TMK m. 323’te öngörülen düzenlemelere aykırı davranış hâlinde, mahkeme kararına uymayan tarafa para cezası hükmolunabilir; ceza, her aykırılıkta yeniden gündeme gelir.
• İlişkinin genişletilmesi veya kaldırılması: Aykırı davranan taraf velayeti elinde tutan taraftansa, mahkeme kişisel ilişkinin genişletilmesine karar verebilir; aykırılık sürekli ve ağırsa ilişkinin kaldırılması gündeme gelir. Yargıtay, bu yaptırımların amacının çocuğu cezalandırmak değil, karara uyumu sağlamak olduğunu vurgular.
• Cebri icra: Görüşme kararının icrası, İcra ve İflas Kanunu’nun çocuk teslimi ve kişisel ilişki hükümlerine göre yürütülür. İİK m. 35 uyarınca icra dairesi görevlendirilecek bir vası aracılığıyla çocuğun kararın gösterdiği zaman ve şekilde görüşmeye ulaştırılmasını sağlar.

Pratikte en büyük hata, görüşmelerin engellenmesi üzerine sessiz kalmaktır. Her engellenen görüşmenin tarihini, WhatsApp mesajlarını, tanık bilgilerini ve varsa ses kayıtlarını belgelemek, hem icra dosyasında hem de genişletme davasında belirleyici delil teşkil eder. Engelleme düzenli hâle gelmişse bir aile hukuku avukatıyla dosya değerlendirilip yaptırım taleplerinin sıralı şekilde sunulması gerekir.

Kişisel ilişki kısıtlanabilir veya kaldırılabilir mi?

Evet; kişi ile ilişkinin kapsamı kesin ve sonsuz değildir. TMK m. 323/3 uyarınca, kurulan kişisel ilişki çocuğun bedensel veya ruhsal sağlığını tehlikeye düşürür, ahlaki gelişmesini doğrudan tehlikeye koyar ya da tarafın tutum ve davranışları kararların uygulanmasını zorlaştırırsa mahkeme ilişkinin genişletilmesine engel olabilir veya ilişkiyi kaldırabilir. Örneğin görüşmelerde çocuğun sürekli örselendiğinin raporla tespiti, ilişkinin askıya alınması için yeterli gerekçe oluşturabilir.

Ancak Yargıtay uygulamasında kaldırma son çaredir. Görüşme sırasında ortaya çıkan sorunların denetimli görüşmeyle, sürenin kısaltılmasıyla veya buluşma yerinin değiştirilmesiyle giderilebilmesi hâlinde, hakkın tümüyle ortadan kaldırılmasına gidilmez. Zira kişisel ilişkinin işlevi, çocuğun her iki ebeveyniyle de sağlıklı bağ kurmasıdır; kural olarak çocuğun yararı, ebeveynlerden biriyle bağı tamamen koparmakla değil, güvenli bir düzen kurmakla sağlanır.

Sık Sorulan Sorular

Velayet bende değil, çocuğumu hiç göremiyorum; kişisel ilişki davası açabilir miyim?

Evet, açabilirsiniz. Velayetin diğer ebeveynde olması kişisel ilişki hakkını ortadan kaldırmaz; tam tersine TMK m. 323 bu durumda olan ebeveyn için düzenlenmiştir. Dava, çocuğun yerleşim yerindeki aile mahkemesinde açılır ve mahkeme çocuğun üstün yararını gözeterek bir görüşme düzeni kurar. Diğer tarafın karşı çıkması davayı engellemez; mahkeme rapor, Çocukla Görüşme Odası incelemesi ve çocuğun dinlenmesi gibi araçlarla karar verir. Boşanma devam ederken de geçici kişisel ilişki tedbiri istenebilir.

Kişisel ilişki davası ne kadar sürer, kaç celse sürer?

Süre, uyuşmazlığın niteliğine göre değişir. Taraflar görüşme düzeninde uzlaşırsa dava bir-iki celsede sonuçlanabilir. Sosyal inceleme raporu istenirse raporun hazırlanması dosyayı belirgin biçimde uzatır; rapor süresi mahkemenin ve sosyal hizmet müdürlüğünün yoğunluğuna bağlıdır. İstanbul gibi büyük il merkezlerinde dosya yoğunluğu süreyi artıran bir faktördür. Kararın hangi tarihte verileceğini kesin olarak bildirmek mümkün değildir; ancak dilekçede gerçekçi bir düzen önermek ve delilleri erken sunmak süreyi kısaltan en etkili adımlardır.

Çocuk kaç yaşından itibaren görüşmeye götürülür?

Yaş sınırı yoktur; belirleyici olan çocuğun gelişimidir. Yargıtay pratiğinde çok küçük yaşlardaki çocuklarda kısa süreli ve sık görüşmeler tercih edilir; anne kucağından uzun süre ayrı kalmaması gereken bebeklerde bir-iki saatlik gündüz görüşmeleri öne çıkar. Çocuk büyüdükçe hafta sonu ve yaz tatili ağırlıklı düzenler devreye girer. Okul öncesi dönemde düzen değişikliklerine dikkat edilir; okul döneminde ise ders programı ve sınav tarihleri kararın parçası hâline gelir. Nihai takdir her zaman mahkemeye aittir.

Kişisel ilişki kararına rağmen eski eşim çocuğu göstermiyor, ne yapmalıyım?

Öncelikle her engellenen görüşmeyi tarih ve saatle belgeleyin; mesajlaşmaları, tanıkları ve bildirimlerinizi kayıt altına alın. Ardından iki yol izlenebilir: Mahkemeden aykırı davranış nedeniyle para cezası ve kişisel ilişkinin genişletilmesi istenebilir ya da karar icraya konularak İİK m. 35 kapsamında çocuğun görevli bir vası aracılığıyla görüşmeye ulaştırılması sağlanabilir. Yaptırım taleplerinin sıralı ve belgeli sunulması, sürecin hızını ve başarısını artırır. Sürekli engelleme hâlinde velayetin değiştirilmesi gündeme gelebilir ancak bu ayrı ve daha ağır şartlara bağlı bir davadır.

Büyükanne veya büyükbaba torunuyla görüşme davası açabilir mi?

Evet, gerekli görülen hâllerde açabilir. TMK m. 324/2, büyükanne ve büyükbaba ile kardeşlere de kişisel ilişki kurulabilmesine imkân tanır. Örneğin ebeveynlerden birinin vefatı üzerine diğer taraftan bağın kopması ya da aile içi anlaşmazlık nedeniyle torunun dede ve ninesinden koparılması gibi durumlarda bu hak devreye girer. Mahkeme yine çocuğun üstün yararını esas alır; talebin çocuğun okul ve sosyal düzenini bozmaması, görüşmelerin yönlendirme amacı taşımaması gerekir. Düzen genellikle ebeveynekine göre daha sınırlı tutulur.

Anlaşmalı boşanmada kişisel ilişki nasıl düzenlenir?

Anlaşmalı boşanmada eşler, boşanma protokolüne çocukla kişisel ilişki düzenini birlikte yazar: görüşmenin günlerini, saatlerini, yerini, tatil ve bayram paylaşımını, hatta haber verme yükümlülüklerini protokolle belirlerler. Mahkeme bu düzeni inceler; çocuğun yararına aykırı bulduğu hükümleri onaylamayabilir ve taraflardan düzenleme isteyebilir. Protokoldeki kişisel ilişki hükmü, mahkeme kararıyla kesinleştiğinde bağlayıcı hâle gelir ve uygulanmazsa bağımsız kişisel ilişki kararları gibi icra ve yaptırım mekanizmalarına konu olur. Bu yüzden protokol yazılırken uygulanabilir, anlaşmazlık doğurmayacak net ifadeler kullanılması gerekir.

Sonucu güvenli bir görüşme düzenine bağlamak

Kişisel ilişki davası, teknik olarak dar bir uyuşmazlık gibi görünse de asıl mesele çocuğun iki ebeveyniyle de bağını sürdürebilmesidir. Dilekçenin nasıl kurulacağı, hangi görüşme modelinin dosyaya uygun olduğu, rapor sürecinin yönetimi ve engellemeler karşısında hangi yaptırımın hangi sırayla isteneceği, sonucu doğrudan etkiler. Boşanma dosyanızın devam ediyor olmasından ya da velayetin karşı tarafta bulunmasından hareketle hakkınızdan vazgeçmeyin; kişisel ilişki düzeni her aşamada talep edilebilir ve değiştirilebilir bir karardır.

Çocuğunuzla görüşemiyorsanız veya mevcut kişisel ilişki kararı uygulanmıyorsa, iletişim sayfamızdan dosyanızı paylaşabilirsiniz. İstanbul aile mahkemelerindeki kişisel ilişki ve velayet uyuşmazlıklarında hazırlanan dilekçe, rapor süreci ve icra adımları değerlendirilerek size özgü yol haritası sunulur.