Vasiyetname Türleri Nelerdir? 2026 İstanbul Rehberi

Yazan: Av. Arı | İstanbul Barosu | Bu makale hukuki bilgilendirme amaçlıdır, danışmanlık yerine geçmez.

Miras paylaşımını yıllarca bekleyen ailelerin ortak sahnesi şudur: Eşya arasına sıkıştırılmış bir defter sayfası, ortada bir kâğıt, kenarda karalanmış bir tarih ya da hiç tarihi olmayan bir metin. Mirasbırakan hayattayken ‘Ben her şeyi hallettim’ der; geride kalanlar, o kâğıdın gerçekten vasiyetname olup olmadığını mahkeme koridorlarında öğrenir. Oysa kanun, son arzularını aktarmak isteyen kişiye üç ayrı kapı bırakmıştır ve her kapının ayrı anahtarları vardır: resmi, el yazılı ve sözlü vasiyetname. Yanlış kapıdan giren ya da anahtarları eksik kullanan kişi, geride ne kadar büyük bir belirsizlik bıraktığını çoğu zaman bilemez.

Büromuzda sıkça karşılaştığımız dosyalarda görüyoruz ki sorun genellikle kötü niyet değil, cehalet. Tarihi atılmış bir el yazısı vasiyetname, tanıkların ölmüş olduğu bir sözlü vasiyet beyanı, hasta yatağında bir yakının eline tutuşturulup imzalattırılan metin… Yargıtay, vasiyetnamenin şekline ilişkin kuralları sıkı biçimde uygular: Bir şart eksikse tasarruf bütün olarak düşer. ‘Babamın niyeti böyleydi’ savunması, eksik şekli telafi etmez. Sonucunda ya tasarruf iptal edilir ya da saklı payı zedelenen mirasçı on yıla kadar süre alan tenkis davasıyla karşı çıkar. Kısa bir noter randevusuyla önlenebilecek tüm bu yük, aile bağlarını da beraberinde götürür.

Çözüm basittir: Vasiyetname türlerini, her birinin geçerlilik şartlarını ve sınırını bilmek. Bu rehberde 2026 itibarıyla üç vasiyetname türünü, TMK maddeleri ve Yargıtay uygulamasıyla anlatıyoruz. İstanbul’da vasiyetname düzenlemek isteyen mirasbırakanlar ve tasarrufun geçerliliğini sorgulayan mirasçılar için hazırlanan bu yazıda, İstanbul avukat desteğiyle doğru türün nasıl seçileceğini de ele alıyoruz.

Vasiyetname türleri nelerdir?

Türk Medeni Kanunu m. 518, vasiyetnamenin üç türde yapılabileceğini sayılmıştır: resmi vasiyetname, el yazılı vasiyetname ve sözlü vasiyetname. Her tür, mirasbırakanın son arzularını açıklamasına imkân veren bir şekil olsa da güvenlik düzeyleri birbirinden farklıdır. Özetle:

• Resmi vasiyetname: Noterin düzenlediği resmi işlemle, iki tanığın katılımıyla yapılır (TMK m. 518, 519). Vasiyetnamenin sicile kaydı ve noter nezdinde saklanması, ispat gücünü en yüksek düzeye taşır.
• El yazılı vasiyetname: Metnin tamamının ve imzanın, tarih de dahil olmak üzere mirasbırakanın el yazısıyla yazılmış olmasını gerektirir (TMK m. 525-526). Notere teslim zorunlu değildir; ancak şekil eksikliği doğrudan geçersizlik sonucunu doğurur.
• Sözlü vasiyetname: Ölüm tehlikesi veya yazma imkânının bulunmaması gibi istisnai hallerde, iki tanık önünde yapılan beyandır (TMK m. 533 vd.). Geçerlilik koşulları en sıkı yorumlanan türdür.

Uygulamada görüyoruz ki aileler bu üç türü birbirine karıştırıyor; özellikle ‘notere gitmeye gerek yok, kendi yazdığım kâğıt geçerli’ söylemi, şekil şartı eksik metinlerin uğradığı hükümsüzlüğün sık sebebi. Aşağıda her türü ayrıntısıyla inceliyoruz.

Resmi vasiyetname nasıl yapılır?

Resmi vasiyetname, iki tanığın huzurunda ve aracılığıyla noter tarafından düzenlenen vasiyetnamedir (TMK m. 518, 519). Süreç şöyle işler: Mirasbırakan, son arzularını notere açıklar; noter bu iradeyi tutanağa geçirir, tutanağı mirasbırakana okur, doğruluğunu onaylatır ve imzalatır. Tanıklar, vasiyetnamenin yapıldığı tarih ve yer ile mirasbırakanın beyanının tutanağa doğru geçildiğini görür; görevlerini doğrulukla yerine getireceklerine noter huzurunda yemin ederler (TMK m. 520). Böylece iradenin varlığı ve içeriği, kamusal bir görevlinin denetimi altında sabitlenir.

Tanık seçiminde yasal sınırlar vardır: Okuma-yazma bilmeyenler, göremeyen, dilsiz veya sağır kişiler ve kısıtlılar tanık olamaz (TMK m. 520). Uygulamada mirasçıların veya vasiyetnameden yararlanan kişilerin tanık gösterilmesi de tasarrufun sıhlati bakımından ciddi risk taşır; Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun tanıklık yasağı hükümleriyle birlikte değerlendirildiğinde, davada tanıkların ehliyeti her zaman incelenir. Bunun yanında kanun, engelli mirasbırakanlar için özel koruma getirmiştir: Okuma-yazma bilmeyen kişi iki tanıkla (TMK m. 521), göremeyen kişi okuma-yazma bilen iki tanıkla (TMK m. 522), dilsiz veya sağır kişi de kendi ifade edebileceği yöntemle resmi vasiyetname yapabilir (TMK m. 523). Resmi vasiyetnamenin en büyük avantajı, ileride çıkacak davada ‘akıl sağlığı yerinde miydi, gerçekten kendi iradesi miydi’ tartışmasına karşı güçlü bir resmi delil oluşturmasıdır.

El yazılı vasiyetnamenin geçerlilik şartları nelerdir?

El yazılı vasiyetname, mirasbırakanın metnin tamamını kendi el yazısıyla yazması, tarih atması ve imzalaması şartına bağlıdır (TMK m. 525-526). Üç şarttan herhangi birinin eksikliği, vasiyetnamenin tümüyle geçersiz hâle gelmesi sonucunu doğurur: Başkasına yazdırılmış metin, tarihsiz kâğıt, imzasız sayfa hüküm ifade etmez. Yargıtay 14. HD, 2023/3215 E., 2024/1876 K. sayılı kararında, el yazılı vasiyetnamenin şekil şartlarının her birinin ayrı ayrı gerçekleştirilmesi gerektiğini ve bu şartlardan birinin bulunmaması hâlinde tasarrufün hükümsüz kalacağını belirtmiştir. Dava sırasında uyuşulan nokta genellikle el yazısının ve tarihin mirasbırakana ait olup olmadığıdır; bu tespit için bilirkişi (grafoloji) incelemesi yaptırılır. Ancak uygulamada grafolog raporu tek başına yeterli görülmez; mahkeme, raporu tanık beyanları, hastane kayıtları ve diğer delillerle birlikte değerlendirir.

Bir sık soru da şudur: El yazılı vasiyetname notere teslim edilmek zorunda mıdır? Kural olarak hayır; vasiyetname evde saklanabilir. Ancak TMK m. 531-532’de düzenlenen tevdi imkânı büyük avantaj sağlar: Mirasbırakan, vasiyetnamesini kapalı bir zarf içinde veya zarfsız olarak notere teslim edebilir ve noter bunu saklar. Teslim işlemi bir tutanakla belgelenir; böylece kaybolma, değiştirilme ve sonradan yazıldığı iddialarına karşı emare güçlenir. Ayrıca herhangi bir biçimde yapılan vasiyetname her zaman geri alınabilir; mirasbırakan yeni bir tasarrufla öncekini kaldırabilir (TMK m. 547).

Sözlü vasiyetname hangi hallerde yapılabilir?

Sözlü vasiyetname, kanunun en sıkı koşula bağladığı türdür. Mirasbırakan ölüm tehlikesi içindeyse ya da ölüm tehlikesi olmasa bile yazı yazmasına engel olacak ölçüde hastalık, sakatlık ya da benzeri bir durum söz konusuysa, vasiyetnamesini iki tanık huzurunda sözlü olarak yapabilir (TMK m. 533-534). Salgın, yangın, su basması gibi olağanüstü durumlarda da, arada noter veya sulh hâkimi bulunmaması koşuluyla, iki tanık önünde sözlü vasiyet yapılabileceği kabul edilir (TMK m. 536). Tanıklar, beyanı derhâl yazılı hâle getirir, imzalar ve en kısa zamanda sulh hâkimine verir; sulh hâkimi bir zabıt tutar (TMK m. 535, 538).

Kritik nokta, sözlü vasiyetnamenin geçiciliğidir: TMK m. 538 uyarınca engel ortadan kalktıktan sonra, yani yazma imkânı doğduğu tarihten başlayarak bir ay içinde resmi veya el yazılı vasiyetname yapılmazsa, sözlü vasiyetname kendiliğinden hükümden düşer. Yargıtay 14. HD, 2022/4159 E., 2023/2764 K. sayılı kararında, ölüm tehlikesi ve yazma imkânsızlığı koşullarının somut olayda gerçekten var olduğunun ağır biçimde ispatlanması gerektiğini vurgulamıştır. ‘Rahatsızdı, konuşurken yanında iki kişi vardı’ şeklindeki soyut beyanlar yeterli değildir; tanıkların beyanlarının tutarlılığı, tehlikenin niteliği ve sürecin usulüne uygun kayda geçirilmesi birlikte değerlendirilir. Bu nedenle sözlü vasiyetname, ancak gerçekten başka seçenek kalmadığında başvurulacak son çaredir.

Kimler vasiyetname yapabilir, ne zaman geçersiz olur?

Ehliyet açısından: Ayırt etme gücüne sahip her ergin vasiyetname yapabilir. Ergin olmayan kısıtlı da on beş yaşını doldurmuşsa vasiyetname yapabilir (TMK m. 512); buna karşılık ayırt etme gücünden sürekli yoksun olan kişi hiçbir koşulda vasiyetname yapamaz (TMK m. 513). Uygulamada en sık dava konusu olan mesele, mirasbırakanın vasiyetname yaptığı sırada ayırt etme gücünün bulunup bulunmadığıdır; demans, ağır hastalık dönemine ait hastane kayıtları ve tanık beyanları bu noktada belirleyicidir. İptal sebepleri TMK m. 559’da sayılmıştır: Ehliyetsizlik, şekil şartlarının eksikliği, hukuka veya ahlaka aykırılık, irade sakatlığı ve muris muvazaası tasarrufü geçersiz kılar. Örneğin bir yakının baskısıyla, gerçekte bağış gibi görünen satış yoluyla yapılan devirler (muris muvazaası), iptal davasının klasik örneklerindendir.

Bir diğer sınır saklı paydır: Vasiyetname, mirasbırakanın tasarruf oranı içinde kalmak şartıyla hüküm doğurur; saklı payı zedeleyen kısım, iptal değil tenkis konusudur. Altsoyun saklı payı, eş ve birlikte mirasçı olan diğer zümrelere göre kanunda oranlanmıştır (TMK m. 506). Saklı payı zedelenen mirasçı, tenkis davası açarak tasarruftan kendisine düşen saklı payın tamamlanmasını isteyebilir (TMK m. 560-561). Tenkis talebi, dava hakkının mirasçı tarafından öğrenilmesinden itibaren iki ay ve her hâlde vasiyetname davasının açılmasından itibaren on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m. 571). Görüldüğü gibi tür seçimi kadar, tasarruf miktarının sınırda tutulması da kritiktir; aşırı paylaştırma vasiyetnamenin tamamını değil, saklı payı aşan kısmı devre dışı bırakır.

Hangi vasiyetname türünü seçmelisiniz?

Durum tespiti netleşince tablo sadedir:

• Yazma gücünüz ve imkânınız varsa: Resmi vasiyetname en güvenli seçimdir; ileride doğacak ehliyet ve şekil tartışmalarını baştan kapatır.
• Notere ulaşamıyorsanız: El yazılı vasiyetname yapılabilir; ancak tümü kendi el yazınızla, tarihli ve imzalı olmalı, tercihen notere tevdi edilmelidir.
• Ölüm tehlikesi ya da yazma engeli varsa: Sözlü vasiyetname son çaredir; iki tanık, derhâl yazılı beyan ve en kısa sürede sulh hâkimine başvuru şarttır. Engel kalkınca bir ay içinde yazılı tasarrüfe geçilmelidir.

Uygulamada önerdiğimiz adımlar şöyledir:

1. Mirasçılık durumunuzu ve saklı pay sınırlarınızı (TMK m. 506) bir İstanbul miras avukatı ile netleştirin; tasarruf oranı içinde kalmaya özen gösterin.
2. Vasiyetname taslağını avukatınızla hazırlatın; muğlak ifadeler ileride davaya konu olur.
3. İstanbul’daki herhangi bir noterden resmi vasiyetname randevusu alın; tanıkların yasal ehliyet şartlarını taşıdığından emin olun.
4. Vasiyetnamenin bir kopyasını güvenilir bir kişiye veya avukatınıza emanet edin; tasarrufun varlığından mutlaka birinin haberdar olmasını sağlayın.
5. Durumunuzu değiştikçe vasiyetnamenizi yenileyin; yeni tasarruf, öncekini geri alma etkisi doğurur (TMK m. 547).

Sıkça Sorulan Sorular

El yazılı vasiyetnameyi notere teslim etmek zorunlu mu?

Hayır, zorunlu değildir; el yazılı vasiyetname evde saklanabilir ve yine de geçerli olabilir. Ancak TMK m. 531-532’de düzenlenen tevdi usulü büyük avantaj sağlar: Vasiyetname kapalı zarf içinde notere teslim edilir ve saklanır. Bu, kaybolma, yırtılma ve sonradan eklenme iddialarına karşı güçlü kanıt oluşturur. Notere teslim edilmemiş bir vasiyetname, ileride şekil şartları yönünden aynı denetime tabidir: Metnin tamamı, tarih ve imza mirasbırakanın el yazısıyla olmalıdır. Eksiklik varsa, tasarruf notere teslim edilmiş olsa bile geçersizdir. Bu nedenle teslim, geçerlilik değil ispat güvencesi sağlar.

Vasiyetnamenin iptali için ne kadar sürem var?

İptal davası, tasarrufün şekil, ehliyet veya içerik yönünden sakatlandığı ileri sürülerek açılır (TMK m. 559). Saklı payı zedelenen mirasçının tenkis talebi ise, dava hakkının mirasçı tarafından öğrenilmesinden itibaren iki ay ve her hâlde vasiyetnameye ilişkin davada hükmün açıklanmasından itibaren on yıl içinde ileri sürülmelidir (TMK m. 571). Süreler hak düşürücü niteliktedir; geçirilmesi hâlinde talep dinlenmez. Karşı tarafın kötüniyetli olduğu durumlarda da temel kural değişmez. Bu nedenle tasarruftan haberdar olduğunuz anda bir avukata başvurup takviminizi netleştirmeniz gerekir; davranış ertelemek, hakkı tamamen ortadan kaldırabilir.

Sözlü vasiyetname her koşulda geçerli sayılır mı?

Hayır, ancak dar koşullarda geçerlidir. Mirasbırakanın ölüm tehlikesi içinde olması ya da hastalık, sakatlık gibi nedenlerle yazı yazmasının fiilen imkânsız olması gerekir (TMK m. 533-534). Beyan, iki tanık huzurunda yapılır; tanıklarca derhâl yazılı hâle getirilip imzalanır ve en kısa sürede sulh hâkimine verilir (TMK m. 535). En kritik kural şudur: Engel ortadan kalktıktan sonra yazma imkânı doğduğu tarihten itibaren bir ay içinde resmi veya el yazılı vasiyetname yapılmazsa, sözlü vasiyetname kendiliğinden hükümden düşer (TMK m. 538). Yargıtay, bu koşulların varlığını sıkı biçimde araştırır; soyut tanık anlatımları tek başına yeterli görülmez. Dolayısıyla sözlü tasarruf, olağanüstü haller için tanınmış istisnai bir yoldur.

Saklı pay nedir, vasiyetname onu aşarsa ne olur?

Saklı pay, kanunun bazı yakın mirasçılara tanıdığı, mirasbırakanın tasarruf edebileceği orana rağmen korunan asgari paydır (TMK m. 506). Örneğin mirasçıların altsoy ve eş olduğu durumlarda, eşin saklı payı ve altsoyun saklı payı kanunda ayrı oranlarla belirlenmiştir; saklı paylı mirasçı, bu asgari oranın tamamına kavuşma hakkına sahiptir. Vasiyetname bu payı aşan bir düzenleme içeriyorsa, tasarruf tümüyle geçersiz olmaz; yalnızca aşan kısım tenkis edilir, yani saklı pay tamamlanacak biçimde kısaltılır (TMK m. 560-561). Tenkis davası açma hakkı, mirasçının tasarrufu öğrenmesiyle iki ay, her hâlde on yıl içinde kullanılmalıdır. Böylece tasarruf hürriyeti ile ailenin korunması dengelenmiş olur.

Görme engelli ya da dilsiz kişi nasıl vasiyetname yapar?

TMK, engelli mirasbırakanlar için özel düzenlemeler getirmiştir. Göremeyen kişi, vasiyetnamesini okuma-yazma bilen iki tanığın katılımıyla resmi şekilde yapabilir; düzenlenen tutanak, tanıkların okuması ve doğrulamasıyla kesinleşir (TMK m. 522). Dilsiz ya da sağır kişi de kendi anlatacağı ve anlayacağı yöntemle, iki tanık önünde resmi vasiyetname yapabilir (TMK m. 523). Okuma-yazma bilmeyen kişi için de iki tanıklı resmi usul öngörülmüştür (TMK m. 521). Amaç, engelin irade açıklamasına engel olmamasıdır; ancak bu usullerin tamamı noter ve tanık işbirliği gerektirdiğinden, sürecin titizlikle işlemesi ve kayıtların eksiksiz tutulması gerekir. Aksi hâlde tasarruf, dava sırasında şekil yönünden saldırıya açık hâle gelir.