Cumhurbaşkanı Yasama Dokunulmazlığı

//Cumhurbaşkanı Yasama Dokunulmazlığı

Cumhurbaşkanı Yasama Dokunulmazlığı

Cumhurbaşkanı yasama dokunulmazlığı nedir ve hukuk sistemimizdeki yeri hangi koşullarda olmaktadır? Yasama dokunulmazlığı Türk tarihinde ilk olarak 1876 Anayasa’sı ile birlikte düzenlenmiştir. Yasama dokunulmazlığı, mecliste yer alan üyelerin suç işleme etkenlerinden oluşan durumlarda, kovuşturmalara maruz kalmamalarına, meclis kararı oluşmadan cezai takibe başlanmamasına, parlamento dışındaki bazı filleri nedeniyle olası ceza muhakemesi işlemlerine tabi olmamalarını ifade etmektedir.

Anayasa’da belirlenen 83. Maddede, yasama dokunulmazlığı başlığı altında iki farklı şekilde düzenleme yapılmıştır. Bunlar; Mutlak dokunulmazlık ve nispi dokunulmazlıktır. Mutlak dokunulmazlık; “kürsü başlığı” olarak da bilinen yasama sorumsuzluğunu yani milletvekillerinin görevlerine yerine getirme esnalarında açıklama yaptıkları düşüncelerinden ve verdikleri oylardan dolayı soruşturmaya uğramamaları anlamına gelir. Nispi dokunulmazlık ise, yasama organı üyelerinin cezai işleme uğramalarına önlemeye yönelik olmaktadır.

Parlamentoların en temel görevi kanun düzenlemektir. Bunun yanı sıra, yürütme organlarını denetleme yetkileri de vardır. Milletvekillerinin bahanelerle ya da tamamen kurgu olan etkenlerle soruşturmaya veya kovuşturmaya uğramaları durumunda, milli irade temsili de olumsuz şekilde etkilenir. Bu nedenle de yasama görevinin bu niteliği ve önemi, milletvekillerinin hukuki rütbelerinin özel olarak düzenlenmesi gerekmiştir.

1924 Anayasasında 17. Maddede düzenlenen yasama dokunulmazlığı maddesi şu şekildedir; “Hiçbir Mebus, Meclis dâhilindeki rey ve mütalaasından ve beyanatından Meclis haricinde irat ve izharından dolayı mesul değildir. Gerek intihabından evvel gerek sonra aleyhine cürüm isnat olunan bir mebusun muznunen isticvabı veya tevkifi veyahut muhakemesinin icrası Heyet Umumiyenin kararına menuttur. Cinai cürmü meşhut bundan müstesnadır. Ancak bu takdirde makamı aidi Meclisi derhal haberdar etmekle mükelleftir. Bir Mebusun intihabından evvel veya sonra aleyhine sadır olmuş cezai bir hükmün infazı mebusluk müddetinin hitamına talik olunur. Mebusluk müddeti esnasında müruru zaman cereyan etmez.”

Kimlerin Yasama Dokunulmazlığı Var

Cumhurbaşkanı yasama dokunulmazlığı hakkında düzenlenen kanun maddelerini açıkladıktan sonra, yasama dokunulmazlığı kapsamında yer alan birim ve yetkililerden bahsedeceğiz. 1982 Anayasasına göre, yasama dokunulmazlığı hakkı olan kişileri belirtecek olursak;

·         Milletvekilleri

·         TBMM üyesi olmayan bakanlar

·         Cumhurbaşkanı

·         Cumhurbaşkanlığı Konseyi üyeleri

Bu sıfatlara dâhil olmadan, Mecliste konuşma yapan ya da görev gerçekleştiren kişi veya kişiler bu haktan yararlanamazlar.

1982 Anayasası madde 109’da yer alan üçüncü fıkra, TBMM üyesi olmayan kişilerinde bakan olarak atamasının yapılabileceğini açıklamıştır. Anayasa 112. Madde 4. Fıkrasında da “Bakanlar Kurulu üyelerinden milletvekili olmayanlar; … bakan sıfatını taşıdıkları sürece milletvekillerinin tabi oldukları kayıt ve şartlara uyarlar ve yasama dokunulmazlığına sahip bulunurlar..” şeklinde düzenlenmiştir ve TBMM üyesi olmayan bakanlarda bu şekilde dokunulmazlık kapsamına dahil edilmiştir.

Yasama Dokunulmazlığı Nedir

1982 Anayasası 83. Maddesinde yasama dokunulmazlığı kurumuna yer verilmiştir. 83. Maddenin 2. Fıkrasında yer alan uygulamaya göre; “Seçimden önce veya sonra bir suç işlediği ileri sürülen bir milletvekili, Meclisin kararı olmadıkça tutulamaz, sorguya çekilemez, tutuklanamaz ve yargılanamaz.”

1982 Anayasası 83. Madde 3. Fıkra uygulaması içeriğine göre; “Türkiye Büyük Millet Meclisi üyesi hakkında, seçiminden önce veya sonra verilmiş bir ceza hükmünün yerine getirilmesi, üyelik sıfatının sona ermesine bıkılır; üyelik süresince zamanaşımı işlemez.”

Yasama dokunulmazlığı parlamenterler grubunda yer alan vekillerin, görevlerini her halükarda daha uygun şekilde yapabilmelerini sağlayabilmektedir. Yasama ile korunma altına alınan haklar sayesinde, vekil olan kişiler görevlerini daha özgür şekilde ve korkusuz olarak yerine getirebilirler.

Cumhurbaşkanı yasama dokunulmazlığı hakkında bilgi vermeye devam ederken, vekillerin yasama dokunulmazlığının nasıl sonlandırılacağı hakkında bilgi vereceğiz.

Milletvekili Dokunulmazlığının Kaldırılması

Milletvekili dokunulmazlığı kaldırılması işlemleri şu şekilde olmaktadır;

·         Dokunulmazlığın kaldırılma istemi mahkeme veya Savcılık tarafından, Adalet Bakanlığına bildirilir

·         Adalet bakanlığı gerekçelerle durumu, Başkanlığa bildirir

·         Başkanlık talebi, Meclis başkanlığına bildirir

·         Meclis başkanı talebi, Adalet ve Anayasa komisyonları üyelerinden oluşan komisyona bildirir

·         Karma komisyon, hazırlık komisyonu belirler ve toplar

·         Hazırlık komisyonu, kendisine iletilen raporları inceler ve dosyayı karma komisyona iletir

·         Karma komisyon raporu değerlendirir ve talebin işleme koyulup koyulmaması hakkında karar verir

·         Dokunulmazlığının kaldırılması talep edilen milletvekilinin kendini savunma hakkı da olmaktadır

Cumhurbaşkanı Yasama Dokunulmazlığından Yararlanır mı?

Cumhurbaşkanı sıfatında yer alan kişi, Ülkenin yetkili temsilcisidir. Bu sebeple de, belli başlı ayrıcalıklar içerisinde çalışarak, görevini daha uygun şekillerde yerine getirebilmelidir. Ülkenin temsilcisi olan Cumhurbaşkanı halk tarafından sevilebileceği gibi, pek çok kişi tarafından da eleştirilere maruz kalabilir. Kişiler haksız eleştiriler neticesinde, art niyet uygulayarak Cumhurbaşkanına kanuni yönden zarar vermek isteyebilirler. Kanunlarımızda bu unsurlardan ötürü, yasama dokunulmazlığı düzenlemesi yaparak, Cumhurbaşkanının haklarını korur ve görevini daha koşulsuz yapmasını sağlar.

Cumhurbaşkanının görev nedeniyle ilgili unsurlarından kasıtla sorumlu tutulamayacağı, konu hakkında bütün düzenlenen Anayasa maddelerinde açık şekilde belirtilmiştir. Fakat görevi dışındaki suçlardan dolayı Cumhurbaşkanının sorumlu olup olmadığı da araştırılması gereken konular içerisinde yer alır.

Milletvekili Dokunulmazlığın Kaldırılmasının Sonuçları

Milletvekillerinin de, Cumhurbaşkanı gibi belirli kapsamlarda dokunulmazlıkları olmaktadır. Fakat bu uygulama belli başlı durumlarda ortadan kaldırılır ve dokunulmazlığın kaldırılması da bazı sonuçların meydana gelmesine sebep olur. Peki, milletvekillerinin dokunulmazlığının kaldırılması sonucunda ne gibi sonuçlar oluşur? Cumhurbaşkanı yasama dokunulmazlığı yazımıza devam ederken bu sonuçların bazılarını belirtecek olursak;

·         Dokunulmazlığın kaldırılması ile birlikte kovuşturmanın aşamaları uygulanabilir

·         Dokunulmazlığının kaldırılmasına karar verilen milletvekilinin, seçilmeye engel olmayan mahkûmiyet kararının yerine getirilmesi, milletvekilliğinin bitmesine kadar geride bırakılır

·         Dokunulmazlığının kaldırılmasına karar verilmiş olan milletvekilinin, seçilmeye engel teşkil olan bir suçtan hüküm alması durumunda milletvekilliği düşürülür

·         Dokunulmazlığı sonlandırılan milletvekili, hangi suçtan yargılanacaksa sadece o suçla ilgili olarak sınırlı kovuşturma yapılabilir

·         Dokunulmazlığı sonlandırılan milletvekili hakkında beraat kararı verilmesi durumunda, herhangi bir işleme gerek duyulmadan dokunulmazlık hakkını tekrar elde eder

Bakanların Yasama Dokunulmazlığı

Anayasa kapsamına göre oy, düşünce ve söz açıklamaları sorumsuzluk kapsamında yer alan etkenlerdendir. Özellikle düşünce açıklaması kapsamının içeriğinin tespit edilmesinde, sorun çıkması muhtemel olabilir. Örnek verecek olursak; sövme niteliği olan eylemlerim yasama sorumsuzluğu kapsamında yer alıp almayacağı önemli bir sorun olmaktadır. Bunun yanı sıra, milletvekillerinin düşüncelerini açıklamaları sırasında, kullandıkları mimikler de düşünce açıklaması kapsamında değerlendirilip-değerlendirilemeyeceği tartışma konusudur.

Düşünce açıklaması sırasında hakaret ve sövme fiili işlediği düşünülen milletvekiline Meclis Genel Kurulu’nun Meclis İçtüzüğü’ne dayanarak yaptırım uygulaması, örneğin genel kurul oturumlarına katılmama cezası vermesi mümkündür. Böyle bir cezanın da milletvekilleri açısından önemli bir yaptırım olduğuna şüphe duymamak gerekir.

Avukata Sorulan Sorular

Cumhurbaşkanı yasama dokunulmazlığından faydalanır mı?

Cumhurbaşkanı, yasama dokunulmazlığı kapsamında olan bir bireydir.

Cumhurbaşkanı ölürse yerine kim geçer?

Cumhurbaşkanının ölümü halinde, yeni bir Cumhurbaşkanı seçilene kadar konu hakkında yetkili kişi, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanıdır.

Cumhurbaşkanı yasama dokunulmazlığı ve Cumhurbaşkanına hakaret suçu kapsamında yer alan unsurlara dair, detaylı görüşme yapmak için hukuk büromuzla iletişime geçerek danışmanlık randevusu alabilirsiniz.

By |2021-01-23T21:20:55+03:00Ocak 23rd, 2021|Ceza Hukuku|0 Comments

About the Author:

Leave A Comment